Kontrola administracyjna obejmuje każdy złożony wniosek, a kontrola na miejscu trafia do wytypowanej próby gospodarstw i weryfikuje, czy Twoja deklaracja zgadza się ze stanem na polu i w oborze. Zapowiedź nie jest obowiązkowa, a jeśli już się pojawi, wyprzedza kontrolę najwyżej o 14 dni.
Stawka jest wysoka, bo wynik kontroli przekłada się bezpośrednio na pieniądze. Wykrycie nieprawidłowości może skutkować zmniejszeniem lub nieprzyznaniem płatności w danym roku, wieloletnimi sankcjami albo całkowitym wykluczeniem z ubiegania się o pomoc – tak opisuje skutki kontroli ARiMR, stan na 5 sierpnia 2026. Nie chodzi więc o formalność, tylko o budżet gospodarstwa na cały rok.
Z tego przewodnika dowiesz się, jakie rodzaje kontroli w ogóle Cię dotyczą, czym różni się inspekcja terenowa od metody FOTO, jakie dokumenty warto mieć pod ręką, jakie prawa masz w trakcie czynności kontrolnych oraz ile czasu zostaje na zastrzeżenia do raportu. Wszystkie terminy i uprawnienia podajemy za ARiMR i za ustawą o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027 (t.j. Dz.U. 2024 poz. 1741 ze zm.), a nie za portalami branżowymi.
|
Jakie kontrole ARiMR może trafić do gospodarstwa
Kontrola to nie jedno zdarzenie, tylko kilka równoległych mechanizmów. Zgodnie z art. 100 ust. 2 ustawy o Planie Strategicznym dla WPR kontrole administracyjne przeprowadza się w odniesieniu do wszystkich wniosków o przyznanie pomocy i wniosków o płatność. Kontrola na miejscu obejmuje natomiast wytypowaną, reprezentacyjną próbę gospodarstw – tak opisuje ją ARiMR (dostęp 5 sierpnia 2026); ustawa określa w art. 100 ust. 4 cel tej kontroli, a nie sposób typowania próby.
Do tego dochodzą trzy ścieżki, o których rolnicy najczęściej nie wiedzą. Część weryfikacji prowadzi monitoring satelitarny, wymogi weterynaryjne sprawdza powiatowy lekarz weterynarii, a od 2025 roku przestrzeganie wymogów warunkowości społecznej kontroluje Państwowa Inspekcja Pracy. Każda z tych ścieżek ma inny zakres podmiotowy, więc nie każdy rolnik zetknie się ze wszystkimi.
| Rodzaj kontroli | Kto prowadzi | Kogo obejmuje | Podstawa |
|---|---|---|---|
| Kontrola administracyjna | ARiMR | wszystkie wnioski o przyznanie pomocy i wnioski o płatność | art. 100 ust. 2 ustawy o PS WPR |
| Kontrola na miejscu | ARiMR lub jednostki działające na jej zlecenie | wytypowana, reprezentacyjna próba gospodarstw | art. 100 ust. 4 i art. 106 ustawy o PS WPR |
| Monitoring satelitarny (AMS) | ARiMR | ok. 35–40% gospodarstw deklarujących działki do wsparcia obszarowego | ARiMR, informacja o AMS |
| Kontrola wymogów weterynaryjnych | powiatowy lekarz weterynarii | gospodarstwa utrzymujące zwierzęta | art. 105 ust. 1 ustawy o PS WPR |
| Kontrola warunkowości społecznej | Państwowa Inspekcja Pracy | rolnicy będący pracodawcami albo przedsiębiorcami i innymi jednostkami objętymi właściwością PIP | art. 105a ustawy o PS WPR (od 15 marca 2025) |
Warto zapamiętać jedno rozgraniczenie. Kontrola administracyjna dzieje się bez Twojego udziału, przy biurku, na danych z wniosku i z systemów ARiMR. Dopiero kontrola na miejscu oznacza wizytę w gospodarstwie albo pomiar na polu. Fundament, na którym opiera się cała weryfikacja, to Twoja deklaracja w kampanii, dlatego przed kontrolą warto odświeżyć zasady ubiegania się o dopłaty bezpośrednie.
Co sprawdza kontrola na miejscu i jakimi metodami
Kontrola na miejscu sprawdza to, czego nie dało się zweryfikować zza biurka. Zgodnie z art. 100 ust. 4 ustawy o PS WPR jej celem jest ustalenie, czy realizacja operacji jest zgodna z przepisami, czy spełniono warunki przyznania lub wypłaty pomocy oraz czy zobowiązania są realizowane, jeśli nie były przedmiotem kontroli administracyjnej.
W praktyce kontrolujący patrzy na trzy rzeczy. Po pierwsze na grunt, czyli powierzchnię działek i faktyczną uprawę wobec tego, co zadeklarowałeś. Po drugie na zobowiązania, na przykład praktyki w ramach ekoschematów albo normy warunkowości. Po trzecie na zwierzęta i dokumentację stada, jeśli ubiegasz się o płatności związane z produkcją zwierzęcą lub o dobrostan. Zgodność stanu stada ze zgłoszeniami sprawdzisz sam wcześniej w systemie IRZplus, zanim zrobi to kontrolujący.
Czym różni się inspekcja terenowa od metody FOTO?
Kontrola na miejscu w płatnościach bezpośrednich realizowana jest dwiema metodami, co ARiMR opisuje w zasadach realizacji kontroli (dostęp 5 sierpnia 2026). Inspekcja terenowa polega na wywiadzie terenowym i pomiarach wykonywanych najczęściej techniką GPS. Metoda FOTO opiera się na ortofotomapie, czyli cyfrowym odwzorowaniu terenu ze zdjęć lotniczych lub satelitarnych, uzupełnionym wywiadem w terenie.
Różnica ma konkretne skutki dla rolnika. Obszar FOTO obejmuje najczęściej jedną lub kilka gmin i wybierany jest losowo oraz na podstawie analizy ryzyka, a kontroli podlegają wtedy gospodarstwa mające wszystkie działki na tym obszarze. Liczba kontroli w województwie zależy przede wszystkim od liczby składanych wniosków. Część czynności wykonują pracownicy ARiMR, część zewnętrzni wykonawcy działający na zlecenie Agencji, którzy również mają imienne upoważnienia wydane przez ARiMR i okazują je na Twoją prośbę, także w formie skanu przy kontakcie mailowym.
Czy ARiMR zapowiada kontrolę?
Zapowiedź jest możliwa, ale nie obowiązkowa. Zgodnie z art. 103 ust. 4 ustawy o PS WPR czynności kontrolne mogą być zapowiedziane pod warunkiem, że nie koliduje to z ich celem lub skutecznością, a zapowiedzi dokonuje się z wyprzedzeniem nieprzekraczającym 14 dni. Przy kontrolach odnoszących się do zwierząt zapowiedź nie przekracza 48 godzin.
ARiMR precyzuje, że co do zasady kontrole na miejscu w ramach Wspólnej Polityki Rolnej nie powinny być zapowiadane, a zawiadomienie następuje wtedy, gdy obecność beneficjenta jest niezbędna do przeprowadzenia czynności. Powiadomienie ma formę telefoniczną, pisemną albo bezpośrednią. W kontroli metodą FOTO beneficjent nie jest powiadamiany w ogóle.
Co, jeśli w dniu kontroli nie ma Cię w gospodarstwie?
Nieobecność nie wstrzymuje kontroli. Art. 103 ust. 5 ustawy o PS WPR pozwala wykonywać czynności kontrolne podczas nieobecności podmiotu kontrolowanego, także wtedy, gdy został on zawiadomiony. Przy normach GAEC 1–9 obecność rolnika lub osoby przez niego upoważnionej nie jest obowiązkowa, co ARiMR zaznacza wprost w zestawieniu interwencji.
Jeśli nie możesz uczestniczyć w kontroli, wskaż osobę, która Cię zastąpi. Pisemne upoważnienie powinno zawierać dane osoby upoważniającej, dane osoby upoważnionej wraz z nazwą i numerem okazywanego dokumentu, zakres upoważnienia, datę wystawienia, datę ważności (jeśli nie jest bezterminowe) oraz podpis upoważniającego. Obecność Twoja lub tej osoby jest potrzebna wtedy, gdy trzeba udostępnić dokumentację albo umożliwić wstęp na teren gospodarstwa.
Jakie dokumenty przygotować do kontroli ARiMR
Największe ryzyko to dokumenty, których nie da się odtworzyć po fakcie. Ewidencji zabiegów nie napiszesz wstecz w dniu kontroli, a dokumentację leczenia zwierząt trzeba przechowywać przez 5 lat, co wynika z wymogu podstawowego SMR 6 opisanego przez ARiMR w opisie warunkowości.
Kontrolujący nie zawsze przychodzi po papiery osobiście. Jak podaje ARiMR w zasadach realizacji kontroli (dostęp 5 sierpnia 2026; strona odnosi się do wniosków złożonych w 2025 r.), pracownicy Agencji i firm wykonawczych mogą kontaktować się z rolnikami osobiście, telefonicznie lub mailowo, żeby pozyskać dokumentację potrzebną do weryfikacji zobowiązań, na przykład zadeklarowanych ekoschematów. Osobny przypadek dotyczy rejestru zabiegów. Kontakt z rolnikiem jest konieczny, gdy trzeba zweryfikować zapisy w rejestrze zabiegów agrotechnicznych i środków ochrony roślin, a w razie braku takiego rejestru Agencja pozyskuje oświadczenie, że rolnik środków ochrony roślin nie stosował.
| Dokument | Czego dotyczy | Uwaga praktyczna |
|---|---|---|
| Ewidencja zabiegów środkami ochrony roślin | wymóg SMR 7 – stosowanie zgodnie z etykietą, sprawnym sprzętem | brak rejestru kończy się oświadczeniem o niestosowaniu środków |
| Zaświadczenie o ukończeniu szkolenia i badanie opryskiwacza | wymóg SMR 7 – aktualne szkolenie i sprawny technicznie sprzęt | terminy ważności sprawdź w tekście o opryskiwaczu polowym |
| Dokumentacja stosowania nawozów azotowych | ochrona wód przed azotanami | zasady i terminy opisujemy w programie azotanowym |
| Dowody realizacji praktyk | zadeklarowane ekoschematy | ARiMR może poprosić o nie zdalnie, mailem lub telefonicznie |
| Dokumentacja leczenia zwierząt | wymóg SMR 6 | przechowywana przez 5 lat |
| Faktury i dokumenty inwestycji | działania inwestycyjne i premiowe | kontrolujący może sporządzać odpisy i kopie |
| Pisemne upoważnienie dla osoby zastępującej | reprezentacja podczas kontroli | przygotuj wcześniej, nie w dniu wizyty |
Jakie prawa ma rolnik, a co wolno kontrolującemu
Kontrola zaczyna się od upoważnienia. Art. 103 ust. 1–3 ustawy o PS WPR dopuszcza do czynności wyłącznie kontrolujących z imiennym upoważnieniem, które muszą okazać przed przystąpieniem do pracy, jeśli jesteś obecny. Masz prawo je przeczytać i sprawdzić, czy zgadza się zakres i miejsce czynności.
Upoważnienie zawiera oznaczenie wydającego, numer i datę wystawienia, imię i nazwisko kontrolującego, miejsce wykonywania czynności kontrolnych i ich zakres, okres ważności, podstawę prawną oraz podpis wydającego. To lista zamknięta, więc dokument bez tych elementów budzi uzasadnione wątpliwości.
Uprawnienia kontrolujących również są wyliczone zamkniętym katalogiem w art. 103 ust. 6 ustawy o PS WPR. Kontrolujący ma prawo do:
- wstępu na grunty i do obiektów związanych z działalnością, której dotyczy pomoc,
- dostępu do zwierząt,
- żądania pisemnych lub ustnych informacji związanych z przedmiotem kontroli,
- wglądu do dokumentów, sporządzania z nich odpisów, wyciągów lub kopii oraz ich zabezpieczenia,
- sporządzenia dokumentacji fotograficznej z kontroli,
- pobierania próbek do badań,
- żądania okazywania i udostępniania danych informatycznych.
Te same uprawnienia przysługują wobec osób trzecich w zakresie przechowywanych przez nie dokumentów oraz wobec podmiotu, który zamierza zbyć Ci gospodarstwo lub grunt albo przenieść ich posiadanie. Po drugiej stronie stoi Twój obowiązek. Art. 103 ust. 8 stanowi wprost, że podmiot kontrolowany jest obowiązany umożliwić przeprowadzenie kontroli na miejscu.
Raport z kontroli – kiedy przyjdzie i jak zgłosić zastrzeżenia
Z czynności kontrolnych sporządza się raport, który przesyła się podmiotowi kontrolowanemu (art. 104 ust. 1 ustawy o PS WPR). Jeśli nie zgadzasz się z ustaleniami, masz 14 dni od dnia doręczenia raportu na pisemne, umotywowane zastrzeżenia. Wyjątek dotyczy sytuacji, w której zgłosiłeś je kontrolującemu bezpośrednio po zakończeniu kontroli.
Raport zawiera co najmniej nazwę i adres podmiotu kontrolowanego, imię i nazwisko kontrolującego, informację o tym, czy i z jakim wyprzedzeniem zawiadomiono o kontroli, daty rozpoczęcia i zakończenia czynności, zakres kontroli oraz jej wyniki. Przy działaniach obszarowych ARiMR sporządza go elektronicznie, jako plik XML i PDF podpisany kwalifikowanym podpisem elektronicznym.
| Czynność | Termin | Czego dotyczy |
|---|---|---|
| Przekazanie raportu rolnikowi | co do zasady 14 dni od zakończenia kontroli, z możliwością wydłużenia do 3 miesięcy | płatności bezpośrednie i ONW |
| Przekazanie raportu z kontroli warunkowości | niezwłocznie, nie później niż 3 miesiące od kontroli w terenie | normy GAEC i wymogi SMR |
| Zastrzeżenia do raportu | 14 dni od doręczenia | płatności bezpośrednie, ONW, warunkowość, działania obszarowe PROW 2014–2020, interwencje PS WPR 2023–2027 |
| Zastrzeżenia do raportu | 7 dni od otrzymania | działania inwestycyjne i premiowe PROW 2007–2013 i PROW 2014–2020 |
Zgłoszone zastrzeżenia nie znikają w szufladzie. Zgodnie z art. 104 ust. 4 ustawy o PS WPR kontrolujący, uwzględniając zastrzeżenia, uzupełnia ustalenia raportu, a jeśli ich nie uwzględni, przekazuje je razem ze swoim stanowiskiem i raportem podmiotowi kontrolującemu. Dodatkowo, jak podaje ARiMR, możesz podpisać otrzymany dokument i odesłać go do Agencji oraz przekazać swoje uwagi Dyrektorowi Oddziału Regionalnego za pośrednictwem właściwego biura powiatowego.
Monitoring satelitarny AMS – kontrola, która nie puka do drzwi
Część weryfikacji odbywa się bez wizyty w gospodarstwie. System Monitorowania Obszaru (AMS) bazuje na zobrazowaniach satelitarnych, przede wszystkim bezpłatnych danych z programu Copernicus z satelitów Sentinel, pozyskiwanych co 3–8 dni, co pozwala śledzić wegetację i wykrywać zabiegi agrotechniczne, takie jak żniwa, orka czy koszenie.
Dla rolnika najważniejsze jest to, gdzie zobaczy wynik. Według ARiMR (dostęp 5 sierpnia 2026) rezultaty monitoringu są już wykorzystywane w kontrolach administracyjnych wniosków obszarowych i udostępnione rolnikom w PUE w zakładce „Wyniki monitoringu satelitarnego”, a informacja o potencjalnych błędach w deklaracji pojawia się również w eWnioskuPlus. To działa jak wczesne ostrzeganie, bo pozwala poprawić deklarację, zanim błąd zamieni się w nieprawidłowość.
Gdy zdjęcie satelitarne nie rozstrzyga sprawy, Agencja sięga po źródła uzupełniające. Może poprosić o zdjęcie geotagowane wykonane aplikacją MobilnaARiMR, potwierdzające na przykład uprawę na polu, istnienie obiektu albo realizację zobowiązania. Takie zdjęcie możesz też przesłać z własnej inicjatywy. Warto przy tym pamiętać o dwóch ograniczeniach, które ARiMR podaje wprost. AMS nie służy do wyznaczania granic działek rolnych, bo od tego jest System Identyfikacji Działek Rolnych, a monitoring obejmuje ok. 35–40% gospodarstw deklarujących działki do wsparcia obszarowego, dlatego klasyczne kontrole metodą inspekcji terenowej i FOTO nadal się odbywają na wytypowanej próbie.
Co grozi po kontroli i co się stanie, gdy jej nie umożliwisz
Skutki nieprawidłowości opisuje ARiMR jednym zdaniem. Wykrycie nieprawidłowości podczas kontroli może skutkować zmniejszeniem lub nieprzyznaniem płatności w danym roku, wieloletnimi sankcjami albo całkowitym wykluczeniem z ubiegania się o pomoc, a uniemożliwienie czynności kontrolnych – nieprzyznaniem pomocy, odmową wypłaty płatności lub zwrotem otrzymanej pomocy.
Ustawa idzie w tym miejscu jeszcze dalej. Art. 103 ust. 9 ustawy o PS WPR stanowi, że jeżeli wnioskodawca albo beneficjent uniemożliwił przeprowadzenie kontroli na miejscu, z wyjątkiem przypadków siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, pomoc objęta tą kontrolą nie przysługuje. Gdy kontrola dotyczy pomocy wymienionej w art. 20 pkt 1–4 ustawy, nie przysługuje żadna pomoc z tej grupy. Odmowa wpuszczenia kontrolującego jest więc najdroższą reakcją z możliwych.
Osobny mechanizm dotyczy warunkowości społecznej. Za jej nieprzestrzeganie nakłada się kary administracyjne na podmioty ubiegające się o pomoc wskazaną w art. 20 pkt 1, 3 i 4 ustawy o PS WPR (art. 57a, obowiązuje od 15 marca 2025). Kontrolę prowadzi Państwowa Inspekcja Pracy, a wymiana danych ma stały kalendarz. ARiMR przekazuje Głównemu Inspektorowi Pracy wykaz rolników do 31 stycznia każdego roku, a PIP przekazuje Agencji informacje o wynikach kontroli do 31 października. Dotyczy to rolników występujących jako pracodawcy albo, nie będąc pracodawcami, jako przedsiębiorcy lub inne jednostki organizacyjne objęte właściwością PIP, a nie każdego wnioskodawcy.
Wysokości kar i zmniejszeń nie podajemy tu w procentach, bo ustalają je przepisy wykonawcze i zmieniają się w czasie. Aktualne wartości sprawdzaj w ARiMR przed złożeniem wniosku. Skalę ryzyka łatwo natomiast oszacować samodzielnie, licząc, ile w Twoim przypadku waży jeden punkt procentowy płatności – metodę pokazujemy w tekście o tym, jak policzyć dopłaty na hektar.
FAQ – najczęstsze pytania o kontrolę ARiMR
Na czym polega kontrola z ARiMR?
Kontrola sprawdza, czy dane z Twojego wniosku zgadzają się ze stanem faktycznym. Kontrola administracyjna obejmuje wszystkie wnioski i odbywa się na dokumentach oraz danych z systemów Agencji, a kontrola na miejscu dotyczy wytypowanej próby gospodarstw i polega na oględzinach oraz pomiarach w terenie. Podstawą jest art. 100 ustawy o Planie Strategicznym dla WPR (t.j. Dz.U. 2024 poz. 1741 ze zm.).
Kiedy ARiMR robi kontrolę i czy o niej uprzedza?
Agencja nie ma obowiązku uprzedzać o wizycie. Według art. 103 ust. 4 ustawy o PS WPR wyprzedzenie nie może przekroczyć 14 dni, a przy kontrolach dotyczących zwierząt – 48 godzin. ARiMR zaznacza, że co do zasady kontrole w ramach WPR nie powinny być zapowiadane, a w kontroli metodą FOTO rolnik nie jest powiadamiany w ogóle.
Jakie dokumenty przygotować do kontroli ARiMR?
Przede wszystkim te, których nie da się uzupełnić po fakcie. Ewidencja zabiegów środkami ochrony roślin i aktualne zaświadczenie o szkoleniu (SMR 7), dokumentacja leczenia zwierząt przechowywana przez 5 lat (SMR 6), dowody realizacji zadeklarowanych ekoschematów, dokumentacja stosowania nawozów oraz faktury przy działaniach inwestycyjnych. Przydaje się także wcześniej przygotowane pisemne upoważnienie dla osoby, która Cię zastąpi.
Ile czasu ma rolnik na zastrzeżenia do raportu z kontroli?
14 dni od dnia doręczenia raportu, zgodnie z art. 104 ust. 3 ustawy o PS WPR. Termin ten obejmuje płatności bezpośrednie, ONW, warunkowość, działania obszarowe PROW 2014–2020 i interwencje PS WPR 2023–2027. Dla działań inwestycyjnych i premiowych PROW 2007–2013 oraz 2014–2020 ARiMR podaje termin 7 dni od otrzymania raportu. Zastrzeżenia można też zgłosić kontrolującemu bezpośrednio po zakończeniu kontroli.
Co grozi za niewpuszczenie kontroli ARiMR?
Utrata pomocy, której kontrola dotyczy. Przy uniemożliwieniu kontroli, poza przypadkami siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, pomoc objęta kontrolą nie przysługuje, a gdy dotyczy ona pomocy z art. 20 pkt 1–4 – nie przysługuje żadna pomoc z tej grupy (art. 103 ust. 9 ustawy o PS WPR). ARiMR wskazuje dodatkowo na odmowę wypłaty płatności i zwrot otrzymanej pomocy.
Czy kontrola sprawdza opryski i ewidencję zabiegów?
Tak. Wymóg SMR 7 opisany przez ARiMR obejmuje stosowanie środków ochrony roślin zgodnie z etykietą, przy użyciu sprawnego technicznie sprzętu, prowadzenie ewidencji zabiegów oraz posiadanie aktualnego zaświadczenia o ukończeniu szkolenia. Gdy weryfikacja wymaga wglądu w rejestr zabiegów, ARiMR kontaktuje się z rolnikiem, a przy braku rejestru pozyskuje oświadczenie o niestosowaniu środków ochrony roślin.