Umowa o pomocy przy zbiorach pozwala wziąć kogoś do zbioru owoców, warzyw, chmielu, tytoniu i ziół najwyżej na 180 dni w roku kalendarzowym. Pomocnika zgłaszasz do KRUS w ciągu 7 dni od podpisania umowy, ale nie później niż przed upływem okresu, na jaki ją zawarto. Tak stanowią art. 91c ust. 1 i art. 37 ust. 1a ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1770), stan na 7 września 2026 r.
Sezon zbiorów trwa kilka tygodni i mało które gospodarstwo obsłuży go własną rodziną. Etat na tak krótki okres rzadko się opłaca, a umowa zlecenia wciąga rolnika w rozliczenia z ZUS. Ustawodawca dał więc rolnikom osobną umowę, tańszą i prostszą, ale obwarowaną terminami, których nikt nie przypomni. Przekroczony termin nie unieważnia umowy, tylko zostawia rolnika z odsetkami albo z mandatem.
Do Kasy masz 7 dni. Przy cudzoziemcu dochodzą osobne obowiązki wobec urzędów, a jednego z nich trzeba dopełnić jeszcze przed powierzeniem pracy. Powiadomienie powiatowego urzędu pracy obowiązuje od 5 marca 2026 r. i dotyczy rolnika, który bierze do zbiorów cudzoziemca korzystającego z ochrony czasowej. Do tego dochodzi zamknięty katalog upraw, dwie składki po stronie rolnika i wąski zakres ubezpieczenia pomocnika. Ten ostatni ujawnia się dopiero po wypadku. Szersze tło daje tekst o ubezpieczeniach dla rolników.
|
Czym jest umowa o pomocy przy zbiorach i przy jakich uprawach wolno ją zawrzeć
Umowa o pomocy przy zbiorach to odrębna umowa cywilnoprawna z rozdziału 7a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, zawierana na piśmie przed rozpoczęciem pracy. Wykonywanie objętych nią czynności nie stanowi zatrudnienia w rozumieniu Kodeksu pracy (art. 91a ust. 4).
Konstrukcja jest prosta. Pomocnik rolnika zobowiązuje się do świadczenia pomocy przy zbiorach w określonym miejscu w gospodarstwie i przez określony czas, a rolnik do zapłaty umówionego wynagrodzenia (art. 91a ust. 1). Ustawa nie narzuca wzoru dokumentu, ale wymaga dwóch rzeczy: formy pisemnej przed rozpoczęciem pomocy (art. 91b ust. 1) oraz wpisania do umowy zakresu czynności i dnia rozpoczęcia pracy, jeżeli różni się od dnia podpisania (art. 91a ust. 3).
Ten drugi element łatwo pominąć, a to on rozstrzyga o dacie ubezpieczenia. Objęcie pomocnika ubezpieczeniem następuje od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia pomocy, a gdy umowa tego dnia nie określa, od dnia jej zawarcia (art. 3 ust. 1a). Jeśli podpisujesz umowę w kwietniu na zbiór, który zacznie się w lipcu, i nie wpiszesz daty startu, ubezpieczenie i składka ruszają od kwietnia.
Rozdział 7a rozdziela obowiązki organizacyjne między obie strony. Rolnik zapewnia pomocnikowi odpowiednie narzędzia niezbędne do pracy (art. 91d), a pomocnik świadczy pomoc osobiście (art. 91e), więc nie może przysłać za siebie kogoś innego. W sprawach, których rozdział 7a nie reguluje, stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego (art. 91f).
Jakie prace mieszczą się w tej umowie?
Ustawa wymienia trzy grupy czynności i poza te grupy nie wychodzi. Pierwsza to zbieranie chmielu, owoców, warzyw, tytoniu, ziół lub roślin zielarskich. Druga to usuwanie zbędnych części roślin. Trzecia obejmuje klasyfikowanie i sortowanie zebranych plonów oraz inne czynności przygotowujące je do transportu, przechowywania lub sprzedaży, a także związane z pielęgnowaniem i poprawą jakości plonów (art. 91a ust. 2 pkt 1–3). Naprawa maszyn, prace w oborze czy załadunek nawozów w tym katalogu nie występują.
Czy można ją zawrzeć na zbiór zboża albo ziemniaków?
Nie. Art. 91a ust. 1 odsyła do trzech sektorów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1308/2013: chmielu, owoców i warzyw oraz tytoniu, a ustawa dokłada do nich pozostałe zioła i rośliny zielarskie. Zboża tworzą w tym rozporządzeniu odrębny sektor, do którego polska ustawa nie odsyła. Ziemniaki świeże lub schłodzone także są poza sektorem owoców i warzyw, bo w załączniku I do rozporządzenia figurują w części dotyczącej pozostałych produktów. Do zbioru zbóż i ziemniaków ta umowa nie służy, a jedyny wyjątek dotyczy beneficjentów ochrony czasowej.
| Uprawa lub grupa upraw | Czy mieści się w umowie | Podstawa (sektor rozporządzenia 1308/2013 lub przepis) |
|---|---|---|
| Chmiel | tak | art. 1 ust. 2 lit. f, część VI załącznika I |
| Owoce | tak | art. 1 ust. 2 lit. i, część IX załącznika I |
| Warzywa | tak | art. 1 ust. 2 lit. i, część IX załącznika I |
| Tytoń | tak | art. 1 ust. 2 lit. n, część XIV załącznika I |
| Zioła i rośliny zielarskie | tak | art. 91a ust. 1 ustawy, dopisane poza sektorami unijnymi |
| Zboża | nie | odrębny sektor, art. 1 ust. 2 lit. a, część I załącznika I, bez odesłania w ustawie |
| Ziemniaki świeże lub schłodzone | nie | poza częścią IX załącznika I, ujęte w części XXIV jako pozostałe produkty |
| Wszystkie czynności w gospodarstwie, gdy pomocnikiem jest beneficjent ochrony czasowej | tak, nie dłużej niż do 4 marca 2027 r. | art. 46 ust. 2 ustawy z 23 stycznia 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 203 |
Kto może zostać pomocnikiem rolnika
Pomocnikiem rolnika może być wyłącznie osoba pełnoletnia, z którą rolnik zawarł umowę o pomocy przy zbiorach (art. 6 pkt 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników). Ustawa nie stawia żadnego innego warunku osobistego, ale zamyka krąg od strony obywatelstwa i tytułu pobytu.
Ubezpieczenie społeczne rolników obejmuje rolników, pracujących z nimi domowników oraz pomocników rolnika, którzy należą do jednej z siedmiu kategorii wymienionych w art. 1 ust. 1. Są to:
- obywatele polscy;
- obywatele państw Unii Europejskiej, państw EFTA będących stronami umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym oraz Konfederacji Szwajcarskiej;
- członkowie rodzin osób z poprzedniego punktu, w rozumieniu art. 2 pkt 4 lit. a ustawy z 14 lipca 2006 r. o wjeździe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
- członkowie rodziny obywatela polskiego przebywający z nim w Polsce, w rozumieniu art. 2 pkt 4 lit. b tej ustawy;
- osoby wskazane w art. 19 ust. 2 i 3 oraz art. 19a tej ustawy;
- obywatele Zjednoczonego Królestwa objęci art. 10 ust. 1 lit. b i d umowy o wystąpieniu wraz z członkami ich rodzin;
- cudzoziemcy, o których mowa w art. 3 ust. 1 lub 3 ustawy z 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom (Dz.U. 2025 poz. 621).
Siódma kategoria zmieniła praktykę bardziej niż pozostałe sześć. Wcześniej wystarczyło sprawdzić obywatelstwo, dziś trzeba sięgnąć do drugiej ustawy i ustalić, czy dana osoba w ogóle ma dostęp do rynku pracy.
Ustawa nie wyklucza z roli pomocnika ani emeryta, ani studenta, ani osoby zatrudnionej gdzie indziej. Nie wymaga też, żeby pomocnik mieszkał w okolicy albo miał doświadczenie w rolnictwie. Jedyne twarde granice to pełnoletność, przynależność do jednej z siedmiu kategorii i osobiste wykonywanie pracy.
Ile dni w roku wolno przepracować jednemu pomocnikowi
Łączny czas świadczenia pomocy przy zbiorach na podstawie umów zawartych przez jednego pomocnika rolnika nie może przekroczyć 180 dni w roku kalendarzowym (art. 91c ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, stan na 7 września 2026 r.).
Decyduje słowo „łączny”. Limit nie należy do gospodarstwa, tylko do człowieka. Jeżeli pomocnik pracował wiosną u sąsiada przez sto dni, u ciebie zostaje mu osiemdziesiąt dni, niezależnie od tego, że z tobą podpisuje pierwszą umowę w życiu. Liczy się rok kalendarzowy, więc 1 stycznia licznik startuje od zera, a umowa przechodząca przez przełom roku dzieli się między dwie pule.
Limit dotyczy dni świadczenia pomocy, a nie godzin. Ustawa nie zna dobowej normy czasu pracy dla pomocnika, bo to nie jest zatrudnienie w rozumieniu Kodeksu pracy. Nie zna też pojęcia nadgodzin ani dnia wolnego. Rozkład pracy strony ustalają same, w granicach umówionego zakresu czynności.
Skąd rolnik wie, ile dni pomocnik już przepracował?
Ustawa rozwiązuje to jednym dokumentem. Pomocnik przed zawarciem umowy składa oświadczenie o liczbie dni w danym roku kalendarzowym, przez jakie świadczył pomoc przy zbiorach na podstawie umów zawartych z innymi rolnikami (art. 91b ust. 2). Nie ma rejestru, do którego rolnik mógłby zajrzeć, i ustawa nie każe mu niczego weryfikować. Oświadczenie jest jedynym źródłem wiedzy o stanie licznika, dlatego przechowuj je razem z egzemplarzem umowy. Bez niego rolnik nie ma czym wykazać, że zawierał umowę w dobrej wierze.
Kiedy zgłosić pomocnika do KRUS i co się dzieje po terminie
Pomocnika rolnika zgłasza się do ubezpieczenia w ciągu 7 dni od dnia zawarcia umowy o pomocy przy zbiorach, lecz nie później niż przed upływem okresu, na który tę umowę zawarto (art. 37 ust. 1a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników).
Ten drugi człon przepisu jest ważniejszy niż sam tydzień. Przy umowie zawartej na pięć dni zbioru truskawek termin siedmiodniowy nic nie daje, bo zgłoszenie musi trafić do Kasy, zanim umowa się skończy. W praktyce oznacza to, że przy krótkich umowach zgłoszenie idzie równocześnie z podpisaniem, a nie po sezonie. Dla porównania, pozostałe osoby podlegające ubezpieczeniu w gospodarstwie rolnik zgłasza w ciągu 14 dni (art. 37 ust. 1), więc pomocnik ma termin o połowę krótszy.
Zgłoszenie nie tworzy ubezpieczenia, tylko je ujawnia. Ubezpieczenie powstaje z mocy ustawy od dnia rozpoczęcia pomocy wskazanego w umowie (art. 3 ust. 1a), a wygasa od dnia następującego po dniu, w którym ustały okoliczności je uzasadniające (art. 3a ust. 1). Spóźnione zgłoszenie nie pozbawia więc pomocnika ochrony za okres wsteczny, ale zostawia rolnikowi zaległość składkową.
Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników nie przewiduje za to kary grzywny. Przewiduje odsetki za zwłokę od składek nieopłaconych w terminie, naliczane na zasadach z działu III rozdziału 6 Ordynacji podatkowej, przy czym odsetek nie nalicza się, gdy ich wysokość nie przekracza 6,60 zł (art. 40a ust. 1 i ust. 2 pkt 1). Zasady zgłoszenia i dane jednostek Kasy opisuje strona KRUS o ubezpieczeniu pomocnika rolnika.
Jakie składki płaci rolnik za pomocnika
Rolnik płaci za pomocnika dwie należności. Pierwsza to składka na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie w wysokości 78,00 zł miesięcznie w III i IV kwartale 2026 r. Druga to środki na składkę zdrowotną, które rolnik przekazuje Kasie, a Kasa opłaca z nich składkę za pomocnika.
Składki na ubezpieczenie za każdego ubezpieczonego opłaca rolnik (art. 4 ust. 1), a miesięczna składka jest dla wszystkich ubezpieczonych równa (art. 8 ust. 1). Prezes KRUS ogłasza jej wysokość w „Monitorze Polskim” co najmniej 14 dni przed pierwszym dniem danego kwartału (art. 8 ust. 4). Według obwieszczenia Prezesa KRUS z 2 czerwca 2026 r. (M.P. 2026 poz. 562) składka za III kwartał 2026 r. wynosi 78,00 zł miesięcznie, a według obwieszczenia z 27 sierpnia 2026 r. (M.P. 2026 poz. 885) tyle samo wynosi za IV kwartał 2026 r. To dana kwartalna, więc przed każdym sezonem sprawdź aktualne obwieszczenie.
Termin płatności różni się od tego, do którego rolnik jest przyzwyczajony. Składkę za pomocnika należną za dany miesiąc opłaca się do 15. dnia następnego miesiąca i bez uprzedniego wezwania (art. 40 ust. 3), podczas gdy składka KRUS za rolnika i domowników jest kwartalna i płatna do ostatniego dnia pierwszego miesiąca kwartału (art. 40 ust. 1). Dwa różne rytmy w jednym gospodarstwie łatwo pomylić, a pomyłka kończy się zaległością.
Druga należność ma własną podstawę prawną. Pomocnik rolnika podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego (art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. ba ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1461). Składka wynosi 9% podstawy wymiaru (art. 79 ust. 1), a podstawą jest 33,4% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w czwartym kwartale roku poprzedniego, włącznie z wypłatami z zysku, ogłaszanego przez Prezesa GUS; składka od nowej podstawy obowiązuje od 1 kwietnia danego roku (art. 80 ust. 3a). Rolnik przekazuje środki z tytułu tej składki za dany miesiąc do 15. dnia następnego miesiąca, również bez wezwania (art. 86 ust. 7).
Ile wynosi składka za niepełny miesiąc?
Gdy okres podlegania ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu jest krótszy niż miesiąc, wysokość składki oblicza się proporcjonalnie do liczby dni podlegania temu ubezpieczeniu (art. 8 ust. 2a). Przy dwóch tygodniach zbioru rolnik nie płaci pełnych 78 zł, tylko część odpowiadającą liczbie dni. Składka zdrowotna działa inaczej. Opłaca się ją od pierwszego dnia miesiąca, w którym złożono zgłoszenie, do ostatniego dnia miesiąca, w którym ustały okoliczności uzasadniające ubezpieczenie (art. 86 ust. 6), więc tu proporcji do dni nie ma.
| Obowiązek | Termin | Kwota lub podstawa naliczenia | Do kogo | Podstawa prawna |
|---|---|---|---|---|
| Zgłoszenie pomocnika do ubezpieczenia | 7 dni od zawarcia umowy, nie później niż przed upływem okresu umowy | bez opłaty | KRUS | art. 37 ust. 1a u.s.r. |
| Składka wypadkowa, chorobowa i macierzyńska | do 15. dnia następnego miesiąca, bez wezwania | 78,00 zł miesięcznie w III i IV kwartale 2026 r. | KRUS | art. 40 ust. 3 u.s.r., M.P. 2026 poz. 562 i 885 |
| Ta sama składka za okres krótszy niż miesiąc | jak wyżej | proporcjonalnie do liczby dni ubezpieczenia | KRUS | art. 8 ust. 2a u.s.r. |
| Środki na składkę zdrowotną | do 15. dnia następnego miesiąca, bez wezwania | 9% podstawy, którą stanowi 33,4% przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w IV kwartale roku poprzedniego | KRUS, który opłaca składkę | art. 79 ust. 1, art. 80 ust. 3a i art. 86 ust. 7 ustawy zdrowotnej |
| Powiadomienie o powierzeniu pracy cudzoziemcowi korzystającemu z ochrony czasowej | 7 dni od rozpoczęcia pracy | bez opłaty, grzywna od 1000 zł do 3000 zł za brak | powiatowy urząd pracy | art. 5a ust. 1 i art. 84 ust. 6 ustawy Dz.U. 2025 poz. 621 |
| Przekazanie umowy organowi, gdy praca opiera się na zezwoleniu na pracę | 7 dni od powierzenia pracy | bez opłaty | organ, który wydał zezwolenie | art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy Dz.U. 2025 poz. 621 |
| Przekazanie umowy organowi, gdy praca opiera się na oświadczeniu o powierzeniu pracy | przed powierzeniem pracy, bez wyjątku dla umowy o pomocy przy zbiorach | bez opłaty | organ, który wpisał oświadczenie do ewidencji | art. 68 ust. 1 pkt 2 ustawy Dz.U. 2025 poz. 621 |
| Informacja o wysokości przychodów pomocnika | do końca stycznia następnego roku | bez opłaty | urząd skarbowy | art. 42a ust. 2 i art. 42g ust. 1 pkt 1 ustawy o PIT |
| Ta sama informacja dla pomocnika | do końca lutego następnego roku | bez opłaty | pomocnik | art. 42a ust. 2 i art. 42g ust. 1 pkt 2 ustawy o PIT |
Co pomocnik dostaje z tego ubezpieczenia, a czego nie dostaje
Pomocnik rolnika podlega ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu z mocy ustawy, ale wyłącznie w zakresie ograniczonym do świadczeń określonych w art. 9 pkt 1 (art. 7 ust. 1a). W praktyce jest to jedno świadczenie: jednorazowe odszkodowanie powypadkowe.
Art. 9 wymienia dwa świadczenia z tego ubezpieczenia. Punkt 1 to jednorazowe odszkodowanie z tytułu stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu albo śmierci wskutek wypadku przy pracy rolniczej lub rolniczej choroby zawodowej. Punkt 2 to zasiłek chorobowy. Odesłanie z art. 7 ust. 1a obejmuje wyłącznie punkt pierwszy, więc zasiłek chorobowy z KRUS pozostaje poza zakresem ubezpieczenia pomocnika. Poza nim jest także całe ubezpieczenie emerytalno-rentowe, bo umowa o pomocy przy zbiorach nie buduje stażu.
Definicja wypadku jest dla pomocnika węższa niż dla rolnika. Za wypadek przy pracy rolniczej uznaje się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, które nastąpiło podczas wykonywania przez pomocnika czynności określonych w umowie o pomocy przy zbiorach (art. 11 ust. 1a). Ubezpieczony rolnik jest chroniony także w drodze do gospodarstwa i z powrotem oraz przy zwykłych czynnościach związanych z działalnością rolniczą wykonywanych poza jego terenem (art. 11 ust. 1 pkt 2–4), a pomocnik nie. Zdarzenie w drodze na plantację jest poza tą definicją, dlatego zakres czynności wpisany do umowy wyznacza zakres ochrony.
Wysokość świadczenia ustala się proporcjonalnie do określonego procentowo stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu (art. 13 ust. 1). Jednorazowe odszkodowanie wynosi 1431 zł za każdy procent uszczerbku, według § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 20 grudnia 2021 r. w brzmieniu tekstu jednolitego Dz.U. 2026 poz. 469, stan na 7 września 2026 r. Za stały uszczerbek uznaje się naruszenie sprawności organizmu nierokujące poprawy, a za długotrwały takie, które upośledza czynności organizmu na okres przekraczający 6 miesięcy, ale może ulec poprawie (art. 13 ust. 2 i 3). To także dana zmienna, aktualizowana rozporządzeniem.
Cudzoziemiec jako pomocnik rolnika po 5 marca 2026 roku
Od 5 marca 2026 r. rolnik, który bierze do zbiorów cudzoziemca korzystającego z ochrony czasowej, ma obowiązek, którego wcześniej w tym kształcie nie było – powiadomić powiatowy urząd pracy w ciągu 7 dni od dnia rozpoczęcia pracy, pod karą grzywny od 1000 zł do 3000 zł.
Podstawą jest art. 5a ust. 1 ustawy z 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom, dodany przez art. 19 pkt 1 ustawy z 23 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy (Dz.U. 2026 poz. 203), która weszła w życie 5 marca 2026 r. Sankcję określa art. 84 ust. 6 tej samej ustawy w brzmieniu nadanym art. 19 pkt 2. Powiadomienie składa się przez system teleinformatyczny wskazany w art. 26 ust. 1 pkt 7 lit. b ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia (art. 5a ust. 2), a właściwość urzędu ustala się według siedziby lub miejsca stałego pobytu podmiotu powierzającego pracę (art. 5a ust. 6).
Powiadomienie zawiera dane rolnika i cudzoziemca, tytuł jego pobytu, rodzaj umowy, stanowisko lub rodzaj pracy, miejsce pracy, stawkę wynagrodzenia, wymiar czasu pracy oraz liczbę wszystkich osób wykonujących pracę na dzień jego złożenia (art. 5a ust. 4). Trzeba je ponowić w terminie 7 dni, jeżeli zmieni się rodzaj umowy, stanowisko lub rodzaj pracy, zmniejszy się wymiar czasu pracy albo obniży stawka wynagrodzenia (art. 5a ust. 5).
To, że obowiązek obejmuje także rolnika, wynika z dwóch definicji. Powierzanie pracy cudzoziemcowi oznacza powierzenie wykonywania pracy lub świadczenia usług na podstawie umów cywilnoprawnych, w szczególności umowy zlecenia, umowy o dzieło lub umowy o pomocy przy zbiorach w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników (art. 2 pkt 9 lit. b). Podmiotem powierzającym pracę jest zaś także osoba fizyczna (art. 2 pkt 4). Rolnik z jedną umową o pomocy przy zbiorach jest więc podmiotem powierzającym pracę cudzoziemcowi w rozumieniu tej ustawy. Termin z KRUS i termin z urzędu pracy biegną niezależnie: pierwszy od dnia zawarcia umowy, drugi od dnia rozpoczęcia pracy.
Powiadomienie urzędu pracy nie jest jedynym obowiązkiem wobec organu i nie zastępuje przekazania samej umowy. Termin zależy od tego, na jakiej podstawie cudzoziemiec pracuje. Gdy podstawą jest zezwolenie na pracę, rolnik przekazuje umowę organowi, który je wydał, w ciągu 7 dni od powierzenia pracy (art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy z 20 marca 2025 r.). Gdy podstawą jest oświadczenie o powierzeniu pracy wpisane do ewidencji, umowa musi trafić do organu przed powierzeniem pracy, a przepis nie przewiduje dla umowy o pomocy przy zbiorach żadnego wyjątku (art. 68 ust. 1 pkt 2 tej samej ustawy). Przy oświadczeniu termin mija więc, zanim pomocnik wejdzie w pole, i po zbiorze nie da się go nadrobić. Za oba uchybienia grozi ta sama grzywna od 1000 zł do 3000 zł (art. 84 ust. 6).
Kto ma swobodny dostęp do rynku pracy?
Art. 3 ust. 1 wymienia katalog cudzoziemców, którzy mają swobodny dostęp do rynku pracy, czyli nie potrzebują zezwolenia ani oświadczenia. Są w nim między innymi:
- osoby korzystające z ochrony czasowej w Polsce (pkt 12);
- posiadacze zezwolenia na pobyt stały (pkt 6);
- posiadacze zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej (pkt 7);
- osoby ze statusem uchodźcy (pkt 8) i osoby korzystające z ochrony uzupełniającej (pkt 9);
- osoby ze zgodą na pobyt ze względów humanitarnych (pkt 10) albo ze zgodą na pobyt tolerowany (pkt 11).
Cudzoziemiec spoza tego katalogu może wykonywać pracę zgodnie z zezwoleniem na pracę albo oświadczeniem o powierzeniu pracy wpisanym do ewidencji, o ile ma uprawniający tytuł pobytu (art. 3 ust. 3). Który tytuł pobytu przysługuje konkretnej osobie, rozstrzygają organy właściwe w sprawach cudzoziemców, a przy zezwoleniach i oświadczeniach powiatowy urząd pracy.
Jak długo działa przedłużony limit dni dla beneficjentów ochrony czasowej?
W przypadku beneficjenta ochrony czasowej łączny czas świadczenia pomocy przy zbiorach, o którym mowa w art. 91c ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, ulega przedłużeniu z mocy prawa na okres tego pobytu, nie dłużej jednak niż do dnia 4 marca 2027 r. (art. 46 ust. 1 ustawy Dz.U. 2026 poz. 203). W tym samym okresie pomocnik może świadczyć pomoc przy wykonywaniu wszystkich czynności związanych z prowadzeniem działalności rolniczej albo pozostających w związku z ich wykonywaniem (art. 46 ust. 2), a więc także poza katalogiem upraw z art. 91a. To jedyne odstępstwo od zamkniętego katalogu upraw.
Poprzedni przepis wyglądał inaczej. Do 4 marca 2026 r. obowiązywał art. 40 ustawy z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy, który przedłużał limit na okres legalnego pobytu, bez daty granicznej, i odnosił się do obywateli Ukrainy. Art. 17 pkt 18 ustawy Dz.U. 2026 poz. 203 uchylił go w całości. Nowa reguła mówi o beneficjentach ochrony czasowej i kończy się twardą datą, więc rolnik, który planuje sezon 2027, musi ją mieć w kalendarzu.
| Zagadnienie | Stan do 4 marca 2026 r. | Stan od 5 marca 2026 r. | Podstawa prawna |
|---|---|---|---|
| Podstawa przedłużenia limitu dni | art. 40 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy | art. 46 ustawy Dz.U. 2026 poz. 203, poprzedni przepis uchylony | art. 17 pkt 18 i art. 46 ustawy Dz.U. 2026 poz. 203 |
| Krąg objętych przedłużeniem | obywatel Ukrainy, którego pobyt uznano za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 tamtej ustawy | beneficjent ochrony czasowej | art. 46 ust. 1 ustawy Dz.U. 2026 poz. 203 |
| Data graniczna przedłużenia | brak, przedłużenie na okres pobytu | okres pobytu, nie dłużej niż do 4 marca 2027 r. | art. 46 ust. 1 ustawy Dz.U. 2026 poz. 203 |
| Zakres czynności pomocnika | wszystkie czynności związane z prowadzeniem działalności rolniczej | wszystkie czynności związane z prowadzeniem działalności rolniczej, bez zmiany brzmienia | art. 46 ust. 2 ustawy Dz.U. 2026 poz. 203 |
| Powiadomienie urzędu pracy | brak przepisu w tym brzmieniu | powiatowy urząd pracy w ciągu 7 dni od rozpoczęcia pracy, przez system teleinformatyczny | art. 5a ust. 1 i 2 ustawy Dz.U. 2025 poz. 621 |
| Sankcja za brak powiadomienia | brak przepisu w tym brzmieniu | kara grzywny od 1000 zł do 3000 zł | art. 84 ust. 6 ustawy Dz.U. 2025 poz. 621 |
Jak rozliczyć podatek od wynagrodzenia pomocnika
Wynagrodzenie z umowy o pomocy przy zbiorach jest przychodem z innych źródeł, a rolnik nie pobiera od niego zaliczki na podatek. Wystawia natomiast informację o wysokości przychodów, tak jak przy innych świadczeniach z tej kategorii.
Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych ma na tę umowę własną definicję i odsyła w niej wprost do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników (art. 5a pkt 23a, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 592). Świadczenia otrzymane z tytułu tej umowy zalicza do przychodów z innych źródeł (art. 20 ust. 1), a dochodem z tego tytułu jest przychód bez pomniejszania o koszty jego uzyskania (art. 24 ust. 21). Ryczałtowych kosztów procentowych, znanych z umowy zlecenia, tu nie ma.
Zaliczki w trakcie roku są dobrowolne i leżą po stronie pomocnika. Podatnik uzyskujący przychody z tytułu umowy o pomocy przy zbiorach może wpłacać miesięczne zaliczki, stosując najniższą stawkę ze skali podatkowej, i może zastosować stawkę wyższą (art. 44 ust. 1g). Rolnik nie jest płatnikiem i niczego z wynagrodzenia nie potrąca.
Obowiązek informacyjny rolnika wynika z osobnego przepisu. Zasada, że wypłacający należności z innych źródeł sporządza informację o wysokości przychodów i przesyła ją podatnikowi oraz urzędowi skarbowemu, ma zastosowanie również do rolnika, który wypłaca wynagrodzenie z tytułu umowy o pomocy przy zbiorach (art. 42a ust. 2 w związku z ust. 1). Terminy są ustawowe: urzędowi skarbowemu do końca stycznia roku następującego po roku podatkowym, a podatnikowi do końca lutego (art. 42g ust. 1 pkt 1 i 2). Pomocnik wykazuje tę kwotę w swoim zeznaniu rocznym.
Wynagrodzenie, wypowiedzenie i granice tej umowy
Wysokość wynagrodzenia ustalają strony w umowie, bo art. 91a ust. 1 mówi o zapłacie umówionego wynagrodzenia za świadczoną pomoc i żadnej stawki nie narzuca. Umowa rozwiązuje się z upływem dnia, w którym została wypowiedziana, chyba że strony postanowiły inaczej.
Prawo wypowiedzenia przysługuje każdej ze stron, a ustawa nie uzależnia go od podania przyczyny (art. 91c ust. 2). Okresu wypowiedzenia przepis nie przewiduje – wyznacza go dopiero umowa, jeśli strony tak zdecydują. Dla rolnika oznacza to, że pomocnik może odejść z dnia na dzień w środku zbioru – i odwrotnie.
Pytanie o stawkę minimalną wraca co sezon. Ustawa z 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę wiąże minimalną stawkę godzinową z wykonywaniem umów, o których mowa w art. 734 i art. 750 Kodeksu cywilnego, na rzecz przedsiębiorcy lub innej jednostki organizacyjnej w ramach prowadzonej przez te podmioty działalności (art. 1 pkt 1a i 1b, tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 1773). Umowa o pomocy przy zbiorach jest odrębnym typem umowy nazwanej, uregulowanym w art. 91a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, i w ustawie o minimalnym wynagrodzeniu nie jest wymieniona. Jaki skutek prawny z tego wynika, rozstrzyga wykładnia, a nie samo brzmienie przepisu.
Ta umowa obsługuje zbiory i czynności okołozbiorowe, a nie stałą pomoc w gospodarstwie. Przy pracy przez cały rok, przy obsłudze inwentarza albo przy pracach polowych poza katalogiem z art. 91a wraca pytanie o umowę zlecenia, umowę o pracę albo o status domownika, a każda z tych dróg ma inny rachunek składkowy. Zestawienie kosztów i obowiązków znajdziesz w tekście o prowadzeniu małego gospodarstwa rolnego. W zakresie, którego rozdział 7a nie reguluje, do umowy stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego (art. 91f).
Najczęstsze pytania o umowę o pomocy przy zbiorach
Ile dni w roku może pracować pomocnik rolnika na umowie o pomocy przy zbiorach?
Najwyżej 180 dni w roku kalendarzowym. Limit obejmuje łączny czas świadczenia pomocy na podstawie wszystkich umów zawartych przez jednego pomocnika, także z innymi rolnikami (art. 91c ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1770). Stan licznika rolnik ustala na podstawie oświadczenia, które pomocnik składa przed zawarciem umowy (art. 91b ust. 2). Dla beneficjentów ochrony czasowej limit jest przedłużony na okres pobytu, nie dłużej jednak niż do 4 marca 2027 r.
Czy umowa o pomocy przy zbiorach jest opodatkowana?
Tak. Świadczenia otrzymane z tytułu tej umowy są przychodem z innych źródeł (art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 592), a dochodem jest przychód bez pomniejszania o koszty uzyskania (art. 24 ust. 21). Rolnik nie pobiera zaliczki, bo zaliczki są dobrowolne i wpłaca je sam pomocnik (art. 44 ust. 1g). Rolnik ma natomiast obowiązek wystawić informację o wysokości przychodów (art. 42a ust. 2).
Ile kosztuje rolnika jeden pomocnik miesięcznie?
Na koszt składają się dwie należności. Składka na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie wynosi 78,00 zł miesięcznie w III i IV kwartale 2026 r. (obwieszczenia Prezesa KRUS, M.P. 2026 poz. 562 i M.P. 2026 poz. 885), a za okres krótszy niż miesiąc liczy się ją proporcjonalnie do dni (art. 8 ust. 2a). Do tego rolnik przekazuje środki na składkę zdrowotną w wysokości 9% podstawy (art. 79 ust. 1 i art. 86 ust. 7 ustawy zdrowotnej). Składki zdrowotnej nie dzieli się proporcjonalnie do dni. Opłaca się ją od pierwszego dnia miesiąca, w którym złożono zgłoszenie, do ostatniego dnia miesiąca, w którym ustały okoliczności uzasadniające ubezpieczenie (art. 86 ust. 6 ustawy zdrowotnej). Obie należności płatne do 15. dnia następnego miesiąca.
Czy pomocnikowi rolnika przysługuje zasiłek chorobowy z KRUS?
Nie. Pomocnik podlega ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu wyłącznie w zakresie świadczeń określonych w art. 9 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (art. 7 ust. 1a), czyli jednorazowego odszkodowania powypadkowego. Zasiłek chorobowy wymieniony jest w art. 9 pkt 2 i tym odesłaniem nie jest objęty. Poza zakresem pozostaje także ubezpieczenie emerytalno-rentowe, więc ta umowa nie buduje stażu.
Czy obywatel Ukrainy może pracować u rolnika na umowie o pomocy przy zbiorach?
Ustawa dopuszcza jako pomocnika cudzoziemca, o którym mowa w art. 3 ust. 1 lub 3 ustawy z 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom (art. 1 ust. 1 pkt 7 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników). Swobodny dostęp do rynku pracy ma między innymi osoba korzystająca z ochrony czasowej (art. 3 ust. 1 pkt 12). Od 5 marca 2026 r. rolnik, który bierze do zbiorów cudzoziemca korzystającego z ochrony czasowej, powiadamia dodatkowo powiatowy urząd pracy w ciągu 7 dni od rozpoczęcia pracy, pod karą grzywny od 1000 zł do 3000 zł (art. 5a ust. 1 i art. 84 ust. 6 tej ustawy). Przy cudzoziemcu pracującym na zezwoleniu albo na oświadczeniu dochodzi osobny obowiązek przekazania umowy organowi. Przy oświadczeniu umowa musi trafić do organu jeszcze przed powierzeniem pracy.
Czy umowa o pomocy przy zbiorach musi być na piśmie?
Tak. Umowę zawiera się na piśmie przed rozpoczęciem świadczenia pomocy przy zbiorach (art. 91b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników). W dokumencie określa się zakres czynności pomocnika oraz dzień rozpoczęcia pomocy, jeżeli jest inny niż dzień zawarcia umowy (art. 91a ust. 3). Ta druga data wyznacza początek ubezpieczenia, a gdy jej brakuje, ubezpieczenie biegnie od dnia zawarcia umowy (art. 3 ust. 1a).