Od 15 czerwca 2022 roku przekazanie gospodarstwa nie jest już warunkiem emerytury rolniczej – KRUS wypłaca ją w pełnej wysokości, nawet gdy nadal gospodarujesz. To zmiana wobec dawnych zasad, przez które rolnik musiał oddać lub wydzierżawić ziemię, żeby dostać całe świadczenie.
Wielu rolników wciąż pyta, czy trzeba przepisać gospodarstwo na dziecko „za emeryturę”. Nieporozumienie bierze się z poradników sprzed zmiany prawa i z mylenia emerytury z rentą rolniczą. To dwa różne świadczenia i prowadzenie gospodarstwa działa na nie inaczej.
Poniżej wyjaśniamy, z czego składa się emerytura rolnicza, dlaczego przekazanie gospodarstwa było kiedyś konieczne, kiedy zaprzestanie działalności wciąż ma znaczenie przy rencie oraz czym jest umowa z następcą. Opieramy się wyłącznie na ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników i na stanowisku KRUS.
Czy trzeba przekazać gospodarstwo, żeby dostać emeryturę rolniczą?
Nie. Od 15 czerwca 2022 roku prowadzenie działalności rolniczej nie wpływa na wysokość emerytury rolniczej, a jej wypłata nie zależy od przekazania ani wydzierżawienia gospodarstwa. Decyduje wiek i staż ubezpieczenia, nie to, czy dalej uprawiasz ziemię.
Prawo do emerytury rolniczej daje spełnienie dwóch warunków łącznie: ukończenie wieku emerytalnego (60 lat kobieta, 65 lat mężczyzna) oraz co najmniej 25 lat podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, zgodnie z art. 19 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1770). Wśród tych warunków nie ma przekazania gospodarstwa. Szczegółowo opisujemy je w tekście o zasadach przyznawania emerytury rolniczej.
Stanowisko urzędu jest tu jednoznaczne. KRUS podaje: „Od 15 czerwca 2022 r. prowadzenie działalności rolniczej nie ma wpływu na wysokość emerytury rolniczej. Emeryci nie muszą przenosić własności i posiadania gospodarstwa na trwałe ani oddawać gospodarstwa w dzierżawę, aby otrzymywać to świadczenie w pełnej wysokości” (wg KRUS, stan na 15 października 2026). Możesz więc pobierać emeryturę i nadal gospodarować na swoim.
Z czego składa się emerytura rolnicza – część składkowa i uzupełniająca
Emerytura rolnicza składa się z dwóch części: składkowej i uzupełniającej (art. 24 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników). Dla każdej z nich KRUS ustala osobny wskaźnik, a obie liczy od emerytury podstawowej, czyli wartości referencyjnej waloryzowanej co roku 1 marca.
Rozdział na te dwie części to nie formalność. Część uzupełniającą dawne przepisy wiązały z zaprzestaniem działalności. Aktualną kwotę emerytury podstawowej w złotych znajdziesz na stronie KRUS oraz w naszym tekście o emeryturze rolniczej.
Czym jest część składkowa?
Część składkowa odzwierciedla twój staż ubezpieczenia. KRUS wylicza ją, przyjmując po 1 % emerytury podstawowej za każdy rok podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu (art. 25 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników). Im dłużej opłacałeś składkę KRUS, tym wyższa ta część.
Czym jest część uzupełniająca?
Część uzupełniająca wynosi 95 % emerytury podstawowej, jeżeli do części składkowej przyjęto mniej niż 20 lat, i maleje o 0,5 % emerytury podstawowej za każdy pełny rok od 20 lat (art. 26 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników). Nie może jednak spaść poniżej 85 % emerytury podstawowej, a suma obu części nie może być niższa od emerytury podstawowej (art. 26 ust. 2).
Co zmieniło się 15 czerwca 2022 roku?
Do 14 czerwca 2022 roku pełną część uzupełniającą emerytury rolnik dostawał dopiero po zaprzestaniu działalności, czyli po przekazaniu lub wydzierżawieniu gospodarstwa. Nowelizacja ustawy usunęła ten warunek z emerytury – od 15 czerwca 2022 roku prowadzenie gospodarstwa nie zawiesza już żadnej jej części.
Dziś mechanizm zawieszenia części uzupełniającej opisuje art. 28 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, a jego ustęp 1 mówi wyłącznie o wypłacie renty rolniczej wtedy, gdy rencista prowadzi działalność rolniczą. Emeryta ten przepis już nie obejmuje. Dlatego poradniki powtarzające, że trzeba oddać ziemię „za emeryturę”, są nieaktualne.
Zmiana ma praktyczny skutek. Emeryt rolnik nie traci części świadczenia za to, że dalej sieje, zbiera czy hoduje zwierzęta. Decyzja o przekazaniu gospodarstwa następcy stała się wyborem majątkowym i rodzinnym, a przestała być warunkiem wypłaty emerytury.
Renta rolnicza a prowadzenie gospodarstwa – tu zaprzestanie wciąż się liczy
Przy rencie rolniczej z tytułu niezdolności do pracy prowadzenie gospodarstwa wciąż ma skutek. Wypłata renty ulega częściowemu zawieszeniu, jeżeli rencista prowadzi działalność rolniczą, a zawieszenie dotyczy części uzupełniającej (art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników). Część składkową renty KRUS wypłaca niezależnie.
Jeżeli rencista nie zaprzestał prowadzenia działalności, część uzupełniająca zostaje zawieszona w całości (art. 28 ust. 3). W sytuacjach szczególnych, wskazanych w ustawie, zawieszenie bywa tylko połowiczne lub w jednej czwartej. Dlatego to przy rencie, a nie przy emeryturze, przekazanie albo wydzierżawienie ziemi może odblokować pełną wypłatę. Warunki renty opisujemy osobno w tekście o rencie rolniczej z tytułu niezdolności do pracy.
Co oznacza zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej?
Ustawa uznaje, że rencista zaprzestał działalności rolniczej, jeżeli ani on, ani jego małżonek nie jest właścicielem lub posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym i nie prowadzi działu specjalnego (art. 28 ust. 4). Liczy się więc stan faktyczny posiadania ziemi, nie samo oświadczenie.
Czy dzierżawa liczy się jako zaprzestanie?
Tak, pod warunkami z ustawy. Do posiadania gospodarstwa nie wlicza się gruntów wydzierżawionych umową pisemną – przy rencie stałej zawartą na co najmniej 10 lat – której zawarcie potwierdził wójt, oddanych osobie niebędącej małżonkiem rencisty, domownikiem ani małżonkiem domownika (art. 28 ust. 4 pkt 1). Dzierżawa w rodzinie takiego skutku nie daje.
Wcześniejsza emerytura rolnicza a zaprzestanie działalności
Jeden rodzaj emerytury wciąż łączy się z zaprzestaniem działalności, ale dotyczy wąskiej grupy. Wcześniejsza emerytura rolnicza przysługuje przy wieku 55 lat (kobieta) lub 60 lat (mężczyzna), co najmniej 30 latach ubezpieczenia i zaprzestaniu prowadzenia działalności rolniczej (art. 19 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników).
Ta ścieżka jest jednak zamknięta dla nowych przypadków. Przepis stosuje się do rolnika, który warunki wcześniejszej emerytury spełnił do 31 grudnia 2017 roku (art. 19 ust. 2a). Kto przechodzi na emeryturę dziś na zasadach ogólnych, korzysta z art. 19 ust. 1, gdzie zaprzestania działalności nie ma.
Umowa z następcą – formalny sposób przekazania gospodarstwa
Umowa z następcą to przewidziana w ustawie forma przekazania gospodarstwa, powiązana z momentem przejścia na świadczenie. Rolnik będący właścicielem gospodarstwa zobowiązuje się przenieść na osobę młodszą od niego co najmniej o 15 lat własność i posiadanie gospodarstwa z chwilą nabycia prawa do emerytury lub renty inwalidzkiej, jeżeli następca do tego czasu pracuje w tym gospodarstwie (art. 84 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników).
Taka umowa oraz umowa przenosząca własność w jej wykonaniu wymagają formy aktu notarialnego (art. 85). Po przekazaniu rolnik może żądać od następcy świadczeń przewidzianych w art. 908 § 1 Kodeksu cywilnego, czyli takich jak przy dożywociu, jeżeli umowa nie stanowi inaczej (art. 88 ust. 1). Umowa z następcą porządkuje sukcesję, ale nie jest warunkiem samej emerytury. Alternatywą bywa umowa dożywocia.
Co dziś daje przekazanie gospodarstwa, a czego nie daje dla emerytury?
Dla samej emerytury rolniczej przekazanie gospodarstwa nie daje dziś nic – nie jest ani warunkiem jej przyznania, ani pełnej wypłaty. Znaczenie ma przy rencie, przy wcześniejszej emeryturze z zamkniętej grupy oraz poza systemem KRUS: w sukcesji majątkowej, podatkach i dopłatach.
| Sytuacja | Czy przekazanie / zaprzestanie ma znaczenie? |
|---|---|
| Emerytura rolnicza na zasadach ogólnych (art. 19 ust. 1) | Nie – od 15 czerwca 2022 roku wypłata jest pełna niezależnie od prowadzenia gospodarstwa |
| Wcześniejsza emerytura rolnicza (art. 19 ust. 2) | Tak, ale tylko dla rolników, którzy spełnili warunki do 31 grudnia 2017 roku |
| Renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy (art. 28) | Tak – część uzupełniająca jest zawieszana, gdy rencista nie zaprzestał działalności |
| Sukcesja, podatki, dopłaty bezpośrednie | Tak – to odrębne skutki przekazania, niezależne od emerytury |
Jeśli planujesz przekazanie gospodarstwa następcy, rozważ je jako decyzję majątkową i rodzinną, a nie warunek emerytury. Całość tematu, od darowizny po dopłaty, zbieramy w przewodniku o przekazaniu gospodarstwa rolnego, a reguły spadkowe opisujemy w tekście o dziedziczeniu gospodarstwa rolnego. Indywidualną sytuację najlepiej potwierdzić bezpośrednio w KRUS.
Najczęstsze pytania o przekazanie gospodarstwa a emeryturę rolniczą KRUS
Czy trzeba przekazać gospodarstwo, żeby dostać emeryturę rolniczą?
Nie. Od 15 czerwca 2022 roku przekazanie gospodarstwa nie jest warunkiem emerytury rolniczej, a jej wypłata nie zależy od oddania ani wydzierżawienia ziemi. Decyduje wiek emerytalny (60 lat kobieta, 65 lat mężczyzna) i co najmniej 25 lat ubezpieczenia emerytalno-rentowego, zgodnie z art. 19 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Czy emeryt rolnik może nadal prowadzić gospodarstwo?
Tak. KRUS wypłaca emeryturę rolniczą w pełnej wysokości, nawet gdy emeryt dalej gospodaruje. Urząd potwierdza, że od 15 czerwca 2022 roku prowadzenie działalności rolniczej nie ma wpływu na wysokość emerytury rolniczej, a emeryci nie muszą przenosić własności gospodarstwa ani oddawać go w dzierżawę (wg KRUS, stan na 15 października 2026).
Czym różni się część składkowa od części uzupełniającej?
Emerytura rolnicza składa się z obu tych części (art. 24 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników). Część składkowa to 1 % emerytury podstawowej za każdy rok ubezpieczenia (art. 25 ust. 1). Część uzupełniająca wynosi 95 % emerytury podstawowej przy stażu poniżej 20 lat i maleje o 0,5 % za każdy pełny rok od 20 lat, nie spadając poniżej 85 % (art. 26).
Czy prowadzenie gospodarstwa wpływa na rentę rolniczą?
Tak. Przy rencie rolniczej z tytułu niezdolności do pracy część uzupełniającą zawiesza się, jeżeli rencista prowadzi działalność rolniczą i nie zaprzestał jej prowadzenia (art. 28 ust. 1–3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników). Część składkową renty KRUS wypłaca niezależnie. To różni rentę od emerytury, przy której prowadzenie gospodarstwa nie ma już znaczenia.
Co oznacza zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej?
Ustawa uznaje zaprzestanie, gdy ani rencista, ani jego małżonek nie jest właścicielem lub posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym i nie prowadzi działu specjalnego (art. 28 ust. 4). Nie wlicza się przy tym gruntów wydzierżawionych umową pisemną potwierdzoną przez wójta osobie spoza najbliższej rodziny, przy rencie stałej na co najmniej 10 lat.
Czy umowa z następcą jest warunkiem emerytury rolniczej?
Nie. Umowa z następcą to przewidziana w ustawie forma przekazania gospodarstwa osobie młodszej co najmniej o 15 lat, z chwilą nabycia prawa do emerytury lub renty inwalidzkiej (art. 84 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników). Wymaga aktu notarialnego (art. 85), ale porządkuje sukcesję, a nie warunkuje przyznania samej emerytury.
