Bioasekuracja w gospodarstwie utrzymującym świnie to dziś 13 nakazów i 4 zakazy z § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 12 marca 2026 r. w sprawie środków zwalczania afrykańskiego pomoru świń, wiążące zakład utrzymujący świnie niezależnie od strefy, z odstępstwami dla systemu otwartego i produkcji na użytek własny, a w obszarach objętych ograniczeniami I, II i III dochodzi osobna warstwa wymagań, m.in. z § 2–§ 4, § 6, § 7 i § 14. Akt ogłoszono jako Dz.U. 2026 poz. 344 na podstawie art. 29 pkt 2 i art. 40 ustawy z 21 listopada 2025 r. o zdrowiu zwierząt, stan na 15 października 2026 r.
Poprzednie rozporządzenie (Dz.U. 2024 poz. 677), z 24 kwietnia 2024 r., utraciło moc 18 marca 2026 r. – tego samego dnia, w którym weszła w życie nowa ustawa o zdrowiu zwierząt. Kto porównuje swoje gospodarstwo z wydrukiem starszym niż marzec 2026 r., sprawdza się wobec przepisu, którego już nie ma, i wobec innej podstawy ustawowej.
Poniżej rozdzielamy te dwie warstwy wymagań, pokazujemy odstępstwa dla gospodarstw produkujących mięso wyłącznie na własne potrzeby i liczymy cenę zaniedbania przepisem, a nie zachętą. Listy powiatów nie znajdziesz, bo zasięg stref wyznacza Komisja Europejska i zmienia go kilkadziesiąt razy w roku – pokazujemy, gdzie sprawdzić stan aktualny.
Jakie przepisy regulują bioasekurację ASF w 2026 roku?
Bioasekurację ASF reguluje rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 12 marca 2026 r. w sprawie środków zwalczania afrykańskiego pomoru świń, które weszło w życie 18 marca 2026 r. Rozporządzenie z 24 kwietnia 2024 r. straciło moc w tym samym dniu.
Zmiana nie ograniczyła się do daty. Nowy akt wydano na podstawie art. 29 pkt 2 i art. 40 ustawy z 21 listopada 2025 r. o zdrowiu zwierząt (Dz.U. 2025 poz. 1795), podczas gdy poprzednik stał na ustawie z 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt. Inna jest też nazwa – dawniej „środki podejmowane w związku z wystąpieniem” afrykańskiego pomoru świń, dziś „środki zwalczania”. Rolnik, który szuka przepisu po starym tytule, trafia na akt wygaszony.
Utratę mocy potwierdza sam nowy przepis. Przypis 6 do rozporządzenia 2026/344 mówi, że akt z 24 kwietnia 2024 r. „traci moc z dniem 18 marca 2026 r. w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 21 listopada 2025 r. o zdrowiu zwierząt”. W bazie Dziennika Ustaw rozporządzenie z 2024 r. ma dziś status aktu uznanego za uchylony z datą uchylenia 18 marca 2026 r., a rozporządzenie z 2026 r. – status obowiązującego, bez żadnego aktu zmieniającego (stan na 15 października 2026 r.).
Polski akt nie działa samotnie. Służy stosowaniu rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2023/594 z 16 marca 2023 r., które ustanawia środki szczególne w zakresie zwalczania ASF i uchyliło wcześniejsze rozporządzenie wykonawcze (UE) 2021/605. Podział pracy między oba akty jest tu praktyczny. Polskie rozporządzenie opisuje, co robić, a unijne wyznacza, gdzie obowiązują zaostrzenia. Skala zmian unijnych mówi sama za siebie – w przypisie 3 do polskiego aktu wymieniono 71 pozycji Dziennika Urzędowego UE ze zmianami rozporządzenia 2023/594, od 20 kwietnia 2023 r. do 11 marca 2026 r.
Jakie nakazy i zakazy obowiązują w każdym gospodarstwie ze świniami?
§ 1 rozporządzenia nakłada na zakłady, w których utrzymywane są świnie, 13 nakazów (lit. a–m) i 4 zakazy (lit. a–d). Przepis nie wiąże tych obowiązków z położeniem zakładu w strefie – zawężenia terytorialne po stronie zakładu zaczynają się dopiero w § 2. W § 1 strefa pojawia się w innej roli: jako pochodzenie zielonki, ziarna i słomy (ust. 1 pkt 2 lit. a i b) oraz jako warunek odstępstwa dla produkcji na użytek własny (ust. 5).
To rozróżnienie decyduje o tym, jak rolnik czyta przepisy. Samo rozporządzenie nie oznacza wymagań etykietą „dla wszystkich” ani „tylko w strefie” – różnicę widać dopiero wtedy, gdy porówna się zakres § 1 z zakresem § 2, § 3 i § 4. Gospodarz, który czyta wymagania jako jedną listę, może odłożyć całość jako sprawę stref. Tymczasem odrębne pomieszczenie dla świń, dezynfekcja przy wejściu, odzież robocza tylko do chlewni i zwalczanie gryzoni to warstwa podstawowa. Zaostrzenia dochodzą wyżej, nie zamiast.
Zastrzeżenie jest jedno, ale istotne. § 1 ust. 2–5 przewiduje odstępstwa. Inne wymagania obowiązują w systemie otwartym, a gospodarstwa produkujące mięso wyłącznie na użytek własny nie prowadzą części dokumentacji. Opisujemy je w osobnej sekcji niżej.
| Wymaganie | Czego dotyczy | Jednostka przepisu |
|---|---|---|
| Odrębne, zamknięte pomieszczenia tylko dla świń, z oddzielnymi wejściami i bez bezpośredniego przejścia do pomieszczeń innych zwierząt kopytnych | budynek | § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a |
| Zabezpieczenie budynku przed dostępem zwierząt dzikich i zwierząt domowych | budynek | lit. b |
| Urządzenia zapewniające skuteczną dezynfekcję albo maty dezynfekcyjne przed wejściami i wyjściami z pomieszczeń ze świniami | wejście do pomieszczenia | lit. c |
| Karmienie świń paszą zabezpieczoną przed dostępem zwierząt dzikich i domowych | pasza | lit. d |
| Rejestr środków transportu wjeżdżających na teren zakładu oraz rejestr wejść osób do pomieszczeń ze świniami | dokumentacja | lit. e |
| Spis świń z podziałem na prosięta, warchlaki, tuczniki, lochy, loszki, knury i knurki, aktualizowany na bieżąco | dokumentacja | lit. f |
| Obsługa świń wyłącznie przez osoby, które wykonują te czynności tylko w tym jednym zakładzie | ludzie | lit. g |
| Rejestr osób wykonujących czynności przy obsłudze świń, aktualizowany na bieżąco | dokumentacja | lit. h |
| Mycie i odkażanie rąk oraz oczyszczanie i odkażanie obuwia przed wejściem do pomieszczeń ze świniami | ludzie | lit. i |
| Odzież ochronna i obuwie ochronne przeznaczone wyłącznie do obsługi świń | ludzie | lit. j |
| Bieżące oczyszczanie i odkażanie narzędzi oraz sprzętu używanego do obsługi świń | sprzęt | lit. k |
| Uniemożliwianie osobom postronnym wchodzenia do budynków ze świniami | ludzie | lit. l |
| Zwalczanie gryzoni | zakład | lit. m |
Co dokładnie musi mieć mata dezynfekcyjna?
Rozporządzenie podaje dwa parametry maty i jeden warunek jej działania. Szerokość nie powinna być mniejsza niż szerokość danego wejścia i wyjścia, a długość – niemniejsza niż 1 m (§ 1 ust. 1 pkt 1 lit. c). Mata ma leżeć bezpośrednio przed wejściem i przed wyjściem, nie obok.
Trzeci warunek bywa pomijany, a kontrola sprawdza go najpierw. Mata musi być stale utrzymywana w stanie zapewniającym skuteczność działania środka dezynfekcyjnego. Wyschnięta gumowa wycieraczka wymogu nie spełnia, choć formalnie leży tam, gdzie powinna. Przepis dopuszcza też rozwiązanie zamienne – urządzenie zapewniające skuteczną dezynfekcję zamiast maty.
W gospodarstwie z wybiegiem parametry rosną. W systemie otwartym każde wejście i wyjście zabezpiecza się urządzeniem, niecką albo matą o długości co najmniej 1 m. Przy wjeździe i wyjeździe długość nie może być mniejsza niż obwód największego koła albo długość najdłuższej gąsienicy środka transportu wjeżdżającego na wybieg (§ 1 ust. 3 pkt 2). Sam wybieg wymaga podwójnego ogrodzenia albo pojedynczego ogrodzenia pełnego o wysokości co najmniej 1,5 m, związanego na stałe z podłożem.
Jakie rejestry i spisy trzeba prowadzić?
Dokumentacja to trzy odrębne pozycje, nie jeden zeszyt. Rozporządzenie wymienia rejestr środków transportu, rejestr wejść osób i rejestr osób obsługujących świnie, a osobno – spis stada.
- Rejestr środków transportu do przewozu świń, paszy lub produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego wjeżdżających na teren zakładu, razem z rejestrem wejść osób do pomieszczeń ze świniami (lit. e).
- Spis posiadanych świń z podziałem na siedem grup: prosięta, warchlaki, tuczniki, lochy, loszki, knury i knurki, aktualizowany na bieżąco (lit. f). Przepis żąda podziału, więc sama liczba sztuk nie wystarczy.
- Rejestr osób wykonujących czynności związane z obsługą świń, również aktualizowany na bieżąco (lit. h).
Z rejestrem osób wiąże się wymóg, który w praktyce boli najmocniej. Czynności przy świniach może wykonywać wyłącznie osoba, która robi to tylko w tym jednym zakładzie (lit. g). Pomoc sąsiedzka między dwiema chlewniami tego warunku nie spełnia, a dorywczy pracownik obsługujący dwa gospodarstwa stawia oba poza przepisem.
Czego nie wolno wnosić i czym nie wolno karmić?
Cztery zakazy z § 1 ust. 1 pkt 2 pilnują jednej drogi zakażenia – tej, którą wirus wchodzi do chlewni razem z materiałem albo z człowiekiem. Trzy z nich mają twarde terminy.
- Zielonka i ziarno z obszarów objętych ograniczeniami II i III oraz z obszarów wymienionych w załączniku II do rozporządzenia 2023/594 – wolno je podać świniom po obróbce unieszkodliwiającej wirusa albo po składowaniu w miejscu niedostępnym dla dzików co najmniej przez 30 dni (lit. a).
- Słoma na ściółkę z tych samych obszarów – obróbka albo składowanie niedostępne dla dzików co najmniej przez 90 dni (lit. b). Dla ściółki okres jest trzykrotnie dłuższy niż dla paszy.
- Zwłoki, tusze, części tusz i produkty uboczne pozyskane od dzików – zakaz wnoszenia i wwożenia na teren zakładu, bez żadnego wyjątku terminowego (lit. c).
- Udział w polowaniu albo w odłowie zwierząt łownych – osoba, która brała w nim udział w ciągu ostatnich 48 godzin, nie może wykonywać czynności przy obsłudze świń (lit. d).
Zakaz dokarmiania dzików ma inną podstawę, ale ten sam cel. Obowiązuje na całym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, bez zawężenia do stref (§ 4 ust. 1).
Co dodatkowo obowiązuje w obszarach objętych ograniczeniami I, II i III?
W obszarach objętych ograniczeniami dezynfekcja przenosi się z progu pomieszczenia na granicę całego zakładu, a w obszarach II i III dochodzą zakazy targów i gromadzenia świń poza zakładem. Wymagania nie układają się jednak w prostą kaskadę. Część obowiązuje we wszystkich trzech obszarach, część w obszarach II i III, a wymagania dla miejsc gromadzenia świń przed przemieszczeniem do rzeźni przepis adresuje wyłącznie do obszaru II (§ 2 ust. 2). Tabela niżej pokazuje ten podział wiersz po wierszu.
Najważniejsza zmiana techniczna dotyczy miejsca urządzeń. W obszarach I, II i III urządzenia dezynfekcyjne, niecki albo maty muszą stać przed wejściami i wyjściami z zakładu oraz przed wjazdami i wyjazdami z zakładu (§ 2 ust. 1). Poza strefą przepis żąda zabezpieczenia wejść do pomieszczeń, tutaj – do całego obejścia, razem z bramą dla maszyn. Niecki i maty muszą spełniać te same wymagania wymiarowe, które § 1 ust. 3 pkt 2 stawia gospodarstwom z wybiegiem.
| Wymaganie | Obszar I | Obszar II | Obszar III | Jednostka przepisu |
|---|---|---|---|---|
| Dezynfekcja przed wejściami, wyjściami, wjazdami i wyjazdami z zakładu | tak | tak | tak | § 2 ust. 1 |
| Dezynfekcja i higiena w miejscach gromadzenia świń przed przemieszczeniem do rzeźni | nie | tak | nie wskazano | § 2 ust. 2 |
| Zakaz uboju świń na użytek własny, z warunkowym dopuszczeniem | tak | tak | tak | § 3 ust. 1 i 2 |
| Zakaz targów, wystaw, pokazów i konkursów zwierząt z udziałem świń | nie | tak | tak | § 4 ust. 2 pkt 1 |
| Zakaz działalności podmiotów gromadzących świnie niezależnie od zakładu | nie | tak | tak | § 4 ust. 2 pkt 2 |
| Możliwość zakazania odłowów albo polowań decyzją powiatowego lekarza weterynarii po ocenie ryzyka | nie | tak | tak | § 4 ust. 3 |
| Środek transportu spełniający art. 17 rozporządzenia 2023/594 i dokument oczyszczenia przewożony w pojeździe | tak | tak | tak | § 6 ust. 1 i 2 |
| Zezwolenie powiatowego lekarza weterynarii na przemieszczenie do rzeźni po zgromadzeniu świń | nie | tak | nie wskazano | § 7 ust. 1 |
| Informowanie urzędowego lekarza weterynarii o każdym padnięciu świni | tak | tak | tak | § 14 ust. 2 |
„Nie wskazano” w kolumnie obszaru III oznacza, że przepis nie odnosi tego konkretnego wymogu do tego obszaru – ostrożniejszym założeniem jest spełnienie go tak samo, jak w obszarze II.
Czy zakaz polowań obowiązuje automatycznie?
Jedna pozycja z tabeli wymaga komentarza, bo łatwo ją przeczytać za szeroko. Zakaz polowań nie działa z mocy prawa – powiatowy lekarz weterynarii właściwy dla obwodu łowieckiego może zakazać odłowów albo polowań, jeżeli po przeprowadzeniu oceny ryzyka stwierdzi, że powodują ryzyko rozprzestrzeniania się ASF (§ 4 ust. 3). Przepis wymienia osobno polowania indywidualne, zbiorowe, z psami i bez psów, z naganką i bez naganki, więc zakaz może objąć tylko wybraną formę.
Osobny, niezależny od strefy obowiązek dotyczy dokumentów przy transporcie: przesyłkę świń przemieszczaną do miejsca na terytorium Polski trzeba zaopatrzyć w świadectwo zdrowia wystawione przez urzędowego lekarza weterynarii na podstawie badania klinicznego przeprowadzonego niewcześniej niż 24 godziny przed przemieszczeniem (§ 8). Przy wywozie z obszaru II do rzeźni po uprzednim zgromadzeniu świń dochodzi zezwolenie, w którym powiatowy lekarz weterynarii wpisuje maksymalną liczbę świń i lokalizację rzeźni, a rolnik wskazuje je wcześniej we wniosku (§ 7 ust. 1–3).
Gdzie sprawdzić, w jakiej strefie leży gospodarstwo?
Aktualny zasięg obszarów publikuje Główny Inspektorat Weterynarii na mapie dostępnej na stronie ASF w Polsce – mapy, obszary objęte restrykcjami, ogniska u świń i dzików. Granice stref wyznaczają rozporządzenia wykonawcze Komisji Europejskiej, więc żadna lista powiatów nie zachowuje ważności dłużej niż kilka tygodni.
Oznaczenia na mapie są stałe i warto je znać, bo w komunikatach pojawiają się same kolory. Według Głównego Inspektoratu Weterynarii obszar objęty ograniczeniami III jest czerwony, obszar objęty ograniczeniami II różowy, a obszar objęty ograniczeniami I niebieski (stan na 15 października 2026 r.).
Tempo zmian da się zmierzyć dwiema liczbami. Polskie rozporządzenie w przypisie 3 wymienia 71 pozycji Dziennika Urzędowego UE ze zmianami rozporządzenia 2023/594 w niespełna trzy lata. Na dzień 15 października 2026 r. Główny Inspektorat Weterynarii podaje, że publikowany zasięg obszarów odpowiada rozporządzeniu wykonawczemu Komisji (UE) 2026/2220 z 1 października 2026 r. – ta sygnatura zmieni się przy kolejnej aktualizacji map, więc traktuj ją jako datę odczytu, nie jako stały adres przepisu.
Polskie rozporządzenie samo nie rysuje granic. Definiuje obszary przez odesłanie do art. 2 lit. c, d i e rozporządzenia 2023/594, czyli do prawa unijnego (§ 1 ust. 1 pkt 2 i § 1 ust. 5). Dlatego pytanie „w jakiej jestem strefie” rozstrzyga mapa, a nie treść aktu krajowego. Bieżące zestawienia ognisk u świń i przypadków u dzików Inspekcja publikuje w tym samym miejscu.
Czy gospodarstwo produkujące mięso na użytek własny ma łatwiej?
Gospodarstwo utrzymujące świnie wyłącznie w celu produkcji mięsa na użytek własny nie prowadzi rejestru środków transportu, rejestru wejść osób ani spisu świń, ale odstępstwo działa tylko poza obszarami objętymi ograniczeniami I, II i III. W strefie ulga znika, a dochodzi zakaz uboju.
Zwolnienie z dokumentacji wynika z § 1 ust. 4 i obejmuje dokładnie dwie pozycje – lit. e oraz lit. f, czyli rejestry transportu i wejść oraz spis stada z podziałem na siedem grup. Pozostałe jedenaście nakazów i wszystkie cztery zakazy zostają. Przepis dodaje warunek terytorialny w ust. 5 – odstępstwo stosuje się do zakładów położonych poza obszarami I, II i III, nawet gdy świnie przemieszcza się z nich do innych zakładów na użytek własny na terenie tej samej lub sąsiedniej gminy.
Drugie zwolnienie dotyczy dezynfekcji na granicy zakładu. Nakazów z § 2 ust. 1 nie stosuje się, gdy świnie utrzymywane są wyłącznie na użytek własny (§ 2 ust. 3). Maty przy wejściach do pomieszczeń z § 1 obowiązują dalej.
W strefach pojawia się natomiast ograniczenie, którego poza nimi nie ma. § 3 ust. 1 zakazuje uboju świń na użytek własny w zakładach na obszarach I, II i III. Zakaz nie jest bezwzględny – ust. 2 dopuszcza ubój, jeżeli spełnione są trzy warunki łącznie.
- Świnie były utrzymywane w tym zakładzie co najmniej przez 30 dni przed ubojem.
- Przeszły badanie przedubojowe w sposób określony w art. 11 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2019/627.
- Mięso przeszło badanie poubojowe przeprowadzone przez urzędowego lekarza weterynarii.
Gdy pojawi się podejrzenie ASF, przy badaniu przedubojowym albo poubojowym pobiera się próbki do badania laboratoryjnego (§ 3 ust. 3). Granica między ubojem na własne potrzeby a sprzedażą ma przy tym osobne konsekwencje podatkowe i rejestrowe – opisujemy je w tekście o rolniczym handlu detalicznym.
Jak bioasekuracja wpływa na odszkodowanie po wystąpieniu ogniska?
Zaniedbana bioasekuracja obniża odszkodowanie za wybite świnie od 15 % do 60 %, a w kilku sytuacjach odbiera je w całości. Podstawą jest art. 47 ustawy o zdrowiu zwierząt, a nie żadna polisa.
Punkt wyjścia jest korzystny dla rolnika. Afrykański pomór świń stoi jako pozycja 18 w załączniku nr 1 do ustawy, czyli w wykazie chorób, przy zwalczaniu których przysługuje odszkodowanie ze środków budżetu państwa. Za świnie zabite lub poddane ubojowi z nakazu organów Inspekcji Weterynaryjnej, a także za padłe po dokonaniu powiadomienia, przysługuje odszkodowanie w wysokości wartości rynkowej zwierzęcia (art. 45 ust. 1 i 2). Wartość ustala się jako średnią z trzech kwot oszacowania – powiatowego lekarza weterynarii i dwóch rzeczoznawców, których on wyznacza spośród powołanych przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta (art. 45 ust. 3).
Od tej kwoty przepis odejmuje za konkretne zaniechania. Odszkodowanie zmniejsza się od 15 % do 60 %, gdy posiadacz nie dokonał powiadomienia albo nie zastosował się do środków określonych w przepisach wydanych między innymi na podstawie art. 29 lub art. 40 ustawy – czyli do rozporządzenia o bioasekuracji ASF – w okresie 30 dni przed wystąpieniem ogniska choroby (art. 47 ust. 6 pkt 2). Osobna, łagodniejsza stawka dotyczy dokumentacji stada. Odszkodowanie spada od 15 % do 30 %, gdy posiadacz nie wykonywał obowiązków z przepisów o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt w okresie 6 miesięcy przed potwierdzeniem ogniska (art. 47 ust. 6 pkt 1).
Kiedy odszkodowanie nie przysługuje w ogóle?
Art. 47 ust. 5 wymienia też sytuacje, w których odszkodowanie nie przysługuje w ogóle. Pierwsza taka sytuacja to wprowadzenie do zakładu albo wyprowadzenie z niego zwierzęcia podatnego na chorobę, gdy gospodarz wiedział, że jest ono chore lub zakażone, albo podejrzewał chorobę. Druga to wprowadzenie zwierzęcia nieoznakowanego albo takiego, co do którego gospodarz nie potrafi wskazać zbywcy, jeżeli nie zgłosił nabycia zgodnie z przepisami o identyfikacji i rejestracji zwierząt. Prawo do odszkodowania przepada również, gdy w zakładzie przed upływem 6 miesięcy od zakończenia ostatecznego oczyszczenia i odkażenia potwierdzono ognisko tej samej choroby ponownie.
Ustawa przewiduje jedno świadczenie pośrednie. Posiadaczowi, który dokonał powiadomienia, przysługuje zapomoga w wysokości 2/3 wartości rynkowej za zwierzę padłe jeszcze przed tym, jak organ Inspekcji Weterynaryjnej otrzymał zgłoszenie. Warunek jest jeden – organ musi stwierdzić, że zwierzę padło z powodu choroby objętej odszkodowaniem (art. 49 ust. 1 i 2). Odszkodowanie przyznaje powiatowy lekarz weterynarii w drodze decyzji, a wypłacona kwota nie podlega zajęciu na pokrycie należności publicznych, jeżeli rolnik przeznaczy ją na odtworzenie stanu zwierząt, materiału biologicznego, pasz lub sprzętu (art. 47 ust. 7 i 9). To świadczenie budżetowe działa niezależnie od umów z towarzystwami – zakres ubezpieczeń dla rolników ustalasz osobno, w polisie.
Jakie kary grożą za brak bioasekuracji?
Za brak środków bioasekuracji powiatowy lekarz weterynarii nakłada karę pieniężną liczoną jako krotność przeciętnego wynagrodzenia – zależnie od naruszenia od 0,1 do 8 krotności. Mnożniki wylicza art. 98 ustawy o zdrowiu zwierząt.
Trzy punkty tego przepisu dotykają gospodarstwa ze świniami najbliżej. Niewprowadzenie środków bioasekuracji wymaganych przez art. 10 ust. 1 lit. b rozporządzenia (UE) 2016/429 zagrożone jest karą od 0,1 do 5 (pkt 2). Brak powiadomienia o podejrzeniu albo potwierdzeniu choroby kosztuje od 0,3 do 6 (pkt 8). Niestosowanie się do środków zwalczania wprowadzonych w przepisach wydanych na podstawie art. 29 pkt 2 – a na tej właśnie podstawie stoi rozporządzenie o ASF – zagrożone jest karą od 0,1 do 8 (pkt 13).
Jednostkę liczy się od wskaźnika statystycznego, nie od kwoty zapisanej w ustawie. Mnożniki odnoszą się do przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej za rok poprzedzający, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Monitorze Polskim. Kwota rośnie więc co roku bez żadnej zmiany w przepisie, dlatego nie podajemy jej tutaj w złotych – aktualną wartość odczytaj z komunikatu Prezesa GUS za rok poprzedni.
Ile wynosi kara przy powtórnym naruszeniu?
Ponowne naruszenie kosztuje więcej automatycznie. Jeżeli ten sam czyn powtórzy się w okresie 2 lat poprzedzających rok nałożenia kary, jej wysokość powiększa się o 25 % kary poprzednio wymierzonej (art. 100 ust. 2). Karę nakłada w drodze decyzji powiatowy lekarz weterynarii albo graniczny lekarz weterynarii, a termin zapłaty to 14 dni od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna (art. 100 ust. 1 i 3).
Widełki dają urzędowi duży zakres swobody, ale nie dowolność. Art. 101 nakazuje uwzględnić sześć rzeczy: rodzaj, zakres lub stopień stwierdzonych naruszeń, rodzaj i rozmiar prowadzonej działalności, stopień zagrożenia dla zdrowia zwierząt lub zdrowia publicznego, dotychczasową działalność podmiotu wraz z częstotliwością wcześniejszych naruszeń tego samego rodzaju, stopień przyczynienia się podmiotu do powstania naruszenia oraz działania, które podmiot dobrowolnie podjął, aby uniknąć skutków naruszenia. Uporządkowana dokumentacja i widoczne środki bioasekuracji działają więc także w tym miejscu – jako argument przy wymiarze kary.
Co zrobić, gdy świnia padnie albo pojawi się podejrzenie ASF?
Padnięcie świni w zakładzie na obszarze objętym ograniczeniami I, II albo III zgłasza się urzędowemu lekarzowi weterynarii, a podejrzenie choroby – niezależnie od strefy. Samo powiadomienie jest warunkiem odszkodowania i zapomogi, więc zwłoka kosztuje podwójnie.
Obowiązek zgłoszenia padnięcia w strefie zapisano wprost. Posiadacz świń informuje urzędowego lekarza weterynarii o każdym przypadku padnięcia świni w zakładzie zlokalizowanym na obszarze objętym ograniczeniami I, II lub III (§ 14 ust. 2 rozporządzenia). Na tych obszarach powiatowy lekarz weterynarii pobiera próbki do badań laboratoryjnych od świń chorych albo ze świń padłych, u których badanie kliniczne nie pozwala wykluczyć ASF (§ 14 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia).
Obowiązek powiadomienia o samej chorobie ma szerszy zasięg podmiotowy i nie zależy od strefy. Art. 10 ust. 1 ustawy o zdrowiu zwierząt rozciąga obowiązek z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2016/429 również na osoby mające kontakt ze zwierzętami, lekarzy weterynarii oraz każdego, kto powziął informacje wskazujące na możliwość wystąpienia choroby. Zgłoszenia nie składa więc wyłącznie właściciel stada.
Powiązanie zgłoszenia z pieniędzmi jest bezpośrednie. Odszkodowanie za zwierzęta padłe przysługuje wtedy, gdy padły po dokonaniu powiadomienia, a organ Inspekcji Weterynaryjnej stwierdził, że padły z powodu zachorowania na chorobę (art. 45 ust. 1); za sztuki padłe wcześniej ustawa daje zapomogę w wysokości 2/3 wartości rynkowej (art. 49). Brak zgłoszenia obniża odszkodowanie od 15 % do 60 % i jest osobno zagrożony karą od 0,3 do 6 krotności przeciętnego wynagrodzenia. Co dalej po wygaszeniu ogniska, opisuje Główny Inspektorat Weterynarii na stronie o ponownym zasiedleniu gospodarstwa, w którym wystąpiło ognisko ASF.
Najczęstsze pytania o bioasekurację i ASF
Czy mata dezynfekcyjna jest obowiązkowa w każdym gospodarstwie ze świniami?
Tak, choć przepis dopuszcza rozwiązanie zamienne. § 1 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia z 12 marca 2026 r. nakazuje używanie urządzeń zapewniających skuteczną dezynfekcję albo wyłożenie mat dezynfekcyjnych przed wejściami i wyjściami z pomieszczeń ze świniami. Mata musi być co najmniej tak szeroka jak wejście i mieć co najmniej 1 m długości. Stan na 15 października 2026 r.
Ile dni trzeba składować słomę i ziarno z obszaru objętego ograniczeniami?
Zielonkę i ziarno składuje się w miejscu niedostępnym dla dzików co najmniej przez 30 dni, a słomę na ściółkę co najmniej przez 90 dni (§ 1 ust. 1 pkt 2 lit. a i b). Alternatywą dla obu jest obróbka unieszkodliwiająca wirusa ASF. Dotyczy to materiału z obszarów objętych ograniczeniami II i III oraz z obszarów wymienionych w załączniku II do rozporządzenia 2023/594. Stan na 15 października 2026 r.
Czy po polowaniu można wejść do chlewni?
Nie przez 48 godzin. Osoba, która w ciągu ostatnich 48 godzin uczestniczyła w polowaniu na zwierzęta łowne lub w odłowie tych zwierząt, nie może wykonywać czynności związanych z obsługą świń (§ 1 ust. 1 pkt 2 lit. d). Osobno obowiązuje zakaz wnoszenia na teren zakładu zwłok, tusz i części tusz dzików. Stan na 15 października 2026 r.
Czy mogę zabić świnię na własne potrzeby, jeśli gospodarstwo leży w strefie ASF?
Tylko warunkowo. § 3 ust. 1 zakazuje uboju na użytek własny w zakładach na obszarach I, II i III, ale ust. 2 dopuszcza go, gdy świnie były utrzymywane w tym zakładzie co najmniej 30 dni przed ubojem, przeszły badanie przedubojowe według art. 11 ust. 3 rozporządzenia 2019/627, a mięso zbadał poubojowo urzędowy lekarz weterynarii. Stan na 15 października 2026 r.
Czy dostanę odszkodowanie, jeśli nie prowadziłem rejestrów?
Dostaniesz, ale pomniejszone. Art. 47 ust. 6 pkt 2 ustawy o zdrowiu zwierząt zmniejsza odszkodowanie od 15 % do 60 %, gdy posiadacz nie zastosował się do środków z rozporządzenia o ASF w okresie 30 dni przed wystąpieniem ogniska. Zaniedbania w identyfikacji i rejestracji zwierząt przez 6 miesięcy przed ogniskiem obniżają je od 15 % do 30 % (pkt 1). W kilku sytuacjach z art. 47 ust. 5 odszkodowanie nie przysługuje w ogóle. Stan na 15 października 2026 r.
Gdzie sprawdzę, czy moje gospodarstwo jest w obszarze objętym ograniczeniami?
Na mapie Głównego Inspektoratu Weterynarii na stronie „ASF w Polsce – mapy, obszary objęte restrykcjami, ogniska u świń i dzików”. Obszar III jest tam czerwony, obszar II różowy, a obszar I niebieski. Granice wyznaczają rozporządzenia wykonawcze Komisji Europejskiej, więc sprawdzaj mapę przed każdą decyzją o uboju lub przemieszczeniu świń. Stan na 15 października 2026 r.
