Powszechnego obowiązku prowadzenia rachunkowości w gospodarstwie rolnym w Polsce nie ma. Obowiązek uruchamiają dopiero cztery konkretne sytuacje – działy specjalne produkcji rolnej, przekroczenie progu 2 500 000 euro przychodów, rejestracja jako czynny podatnik VAT oraz umowa o wsparcie z wybranych interwencji Planu Strategicznego dla WPR na lata 2023–2027.
Przekonanie, że rolnik z definicji musi być swoim księgowym, bierze się z mieszania czterech różnych porządków prawnych. Podatek dochodowy, ustawa o rachunkowości, VAT i warunki dotacji to osobne tytuły obowiązku. Każdy z nich obejmuje inną grupę gospodarstw, każdy wymaga czegoś innego i każdy zaczyna działać w innym momencie. Rolnik, który zsumuje je w głowie w jedno „muszę prowadzić księgi”, albo bierze na siebie pracę, której nikt od niego nie wymaga, albo przeciwnie – przegapia warunek zapisany w umowie z ARiMR.
Z tego artykułu dowiesz się, dlaczego dochód z pola nie wchodzi do rozliczenia PIT, kiedy działy specjalne wymuszają założenie ksiąg i ile wynosi próg pełnej rachunkowości po przeliczeniu na złotówki. Pokazujemy też, czego wymaga ARiMR od beneficjentów interwencji inwestycyjnych i czym jest FSDN, który w kwietniu 2025 roku zastąpił dotychczasowy Polski FADN.
|
Czy rolnik musi prowadzić rachunkowość
Rachunkowość w gospodarstwie rolnym nie jest obowiązkiem powszechnym. Typowe gospodarstwo, które uprawia zboże, hoduje bydło i sprzedaje produkty w stanie nieprzetworzonym, nie prowadzi z tego tytułu ani podatkowej księgi przychodów i rozchodów, ani ksiąg rachunkowych. Obowiązek pojawia się punktowo i zawsze ma nazwany warunek uruchamiający.
Poniższe zestawienie porządkuje wszystkie tytuły obowiązku, jakie mogą dotknąć gospodarstwa. Stan prawny sprawdzony 24 sierpnia 2026 roku w tekstach jednolitych ogłoszonych w Dzienniku Ustaw.
| Sytuacja w gospodarstwie | Co trzeba prowadzić | Podstawa prawna | Charakter obowiązku |
|---|---|---|---|
| Produkcja roślinna i zwierzęca bez działów specjalnych, sprzedaż w stanie nieprzetworzonym | nic z tytułu podatku dochodowego | art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o PIT | brak obowiązku |
| Działy specjalne rozliczane normami szacunkowymi | brak ksiąg podatkowych | art. 24 ust. 4 ustawy o PIT | wybór rolnika |
| Działy specjalne rozliczane z ksiąg | podatkowa księga przychodów i rozchodów albo księgi rachunkowe | art. 15 ust. 1 i art. 24a ust. 2 pkt 2 ustawy o PIT | wybór rolnika, po zawiadomieniu urzędu skarbowego |
| Przychody netto ze sprzedaży towarów i produktów od 2 500 000 euro | pełne księgi rachunkowe | art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o rachunkowości | obowiązek ustawowy |
| Rolnik ryczałtowy | nic w zakresie VAT | art. 117 ustawy o VAT | zwolnienie z mocy prawa |
| Rolnik zarejestrowany jako czynny podatnik VAT | ewidencja na potrzeby rozliczenia podatku | art. 109 ust. 3 ustawy o VAT | obowiązek po rejestracji |
| Beneficjent interwencji I.10.5 lub I.11 z PS WPR | ewidencja przychodów i rozchodów albo rachunkowość rolnicza | wytyczne szczegółowe MRiRW do PS WPR 2023–2027 | obowiązek wynikający z umowy o pomoc |
| Uczestnik Polskiego FSDN | rachunkowość rolnicza w standardzie FSDN | ustawa z 7 marca 2025 r., Dz.U. 2025 poz. 368 | całkowicie dobrowolny |
| Sprzedaż własnych produktów przetworzonych w sposób inny niż przemysłowy | ewidencja sprzedaży | art. 20 ust. 1e ustawy o PIT | obowiązek ustawowy |
Widać z tego, że dwa najczęściej mylone porządki idą w przeciwne strony. Ustawa podatkowa gospodarstwo w zasadzie omija, natomiast umowa z ARiMR potrafi nałożyć obowiązek ewidencji na kilka lat. Kolejne sekcje rozbierają każdy z tych tytułów osobno.
Dlaczego dochód z gospodarstwa nie trafia do rozliczenia PIT
Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, w tekście jednolitym Dz.U. 2026 poz. 592, przepisów tej ustawy nie stosuje się do przychodów z działalności rolniczej, z wyjątkiem przychodów z działów specjalnych produkcji rolnej. To jedno zdanie zdejmuje z większości gospodarstw cały aparat rozliczeń dochodowych, a razem z nim obowiązek prowadzenia księgi podatkowej.
Konsekwencja jest prosta. Skoro przychodu z uprawy pszenicy nie wykazuje się w PIT, to nie ma czego księgować dla potrzeb tego podatku. Zamiast podatku dochodowego gospodarstwo płaci podatek rolny, naliczany od powierzchni przeliczeniowej użytków, a nie od wyniku finansowego. Rolnik nie musi więc dokumentować kosztów, żeby ustalić dochód, bo dochód w tym podatku w ogóle nie występuje jako podstawa opodatkowania.
Co ustawa o PIT uznaje za działalność rolniczą?
Definicja z art. 2 ust. 2 ustawy o PIT jest wyliczeniem zamkniętym. Działalność rolnicza to wytwarzanie produktów roślinnych lub zwierzęcych w stanie nieprzetworzonym, czyli naturalnym, z własnych upraw albo hodowli lub chowu. Ustawa zalicza do niej między innymi produkcję materiału siewnego, szkółkarskiego, hodowlanego i reprodukcyjnego, produkcję warzywniczą gruntową, szklarniową i pod folią, produkcję roślin ozdobnych, grzybów uprawnych i sadowniczą, hodowlę i produkcję materiału zarodowego zwierząt, ptactwa oraz owadów użytkowych, produkcję zwierzęcą typu przemysłowo-fermowego, a także hodowlę ryb.
Słowo „nieprzetworzonym” wyznacza granicę tego zwolnienia. Zboże sprzedane z pola mieści się w definicji, mąka wytworzona z tego zboża i sprzedana klientom już nie. Ten drugi przypadek opisujemy w ostatniej sekcji, bo rządzi się własnymi zasadami ewidencyjnymi.
Czy rolnik jest przedsiębiorcą?
W rozumieniu Prawa przedsiębiorców z 6 marca 2018 r., tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1480, nie jest. Art. 6 ust. 1 pkt 1 tej ustawy wyłącza z jej zakresu działalność wytwórczą w rolnictwie obejmującą uprawy rolne, chów i hodowlę zwierząt, ogrodnictwo, warzywnictwo, leśnictwo oraz rybactwo śródlądowe.
Wyłączenie idzie dalej, niż wielu rolników przypuszcza. Punkt 2 tego samego przepisu obejmuje również wynajmowanie przez rolników pokoi, sprzedaż posiłków domowych i świadczenie w gospodarstwach rolnych innych usług związanych z pobytem turystów. Agroturystyka w tej formule nie wymaga więc zakładania firmy. To ustalenie ma bezpośredni skutek księgowy, bo obowiązek prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów z art. 24a ust. 1 ustawy o PIT dotyczy osób wykonujących działalność gospodarczą. Działalność rolnicza nią nie jest.
Działy specjalne produkcji rolnej, czyli kiedy księgi wchodzą do gry
Działy specjalne produkcji rolnej to jedyny rodzaj produkcji rolnej, który ustawa o PIT rozlicza podatkiem dochodowym. Art. 2 ust. 3 tej ustawy wymienia je z nazwy – uprawy w szklarniach i ogrzewanych tunelach foliowych, uprawy grzybów i ich grzybni, uprawy roślin „in vitro”, fermowa hodowla i chów drobiu rzeźnego i nieśnego, wylęgarnie drobiu, hodowla i chów zwierząt futerkowych i laboratoryjnych, hodowla dżdżownic, hodowla entomofagów, hodowla jedwabników, prowadzenie pasiek oraz hodowla i chów innych zwierząt poza gospodarstwem rolnym.
Sama nazwa produkcji nie przesądza jeszcze o kwalifikacji. Art. 2 ust. 3a zastrzega, że nie stanowią działów specjalnych uprawy, hodowla i chów zwierząt w rozmiarach nieprzekraczających wielkości określonych w załączniku nr 2 do ustawy. Kilka uli albo mały tunel foliowy zwykle mieszczą się poniżej tych progów, a wtedy cała ta sekcja rolnika nie dotyczy. Progi trzeba sprawdzić w załączniku, bo są ustalone osobno dla każdego rodzaju produkcji.
Kiedy trzeba zawiadomić naczelnika urzędu skarbowego?
Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o PIT przychód z działów specjalnych ustala się według zasad z art. 14 wtedy, gdy podatnik prowadzi księgi wykazujące te przychody. O zamiarze założenia ksiąg podatnik zawiadamia właściwego naczelnika urzędu skarbowego przed rozpoczęciem roku podatkowego. Jeżeli działy specjalne rusza w trakcie roku, zawiadomienie składa przed rozpoczęciem tej produkcji.
Art. 24a ust. 2 pkt 2 domyka ten mechanizm od strony obowiązku. Prowadzenie podatkowej księgi przychodów i rozchodów dotyczy osób prowadzących działy specjalne produkcji rolnej wtedy, gdy osoby te zgłosiły zamiar prowadzenia tych ksiąg. Wybór należy więc do rolnika, ale po zgłoszeniu staje się obowiązkiem na dany rok podatkowy.
Co się dzieje, gdy rolnik nie prowadzi ksiąg?
Wtedy wchodzi wariant szacunkowy z art. 24 ust. 4 ustawy o PIT. Dochód z działów specjalnych ustala się przy zastosowaniu norm szacunkowych dochodu z określonej powierzchni upraw lub jednostki produkcji zwierzęcej, określonych w załączniku nr 2 do ustawy. Rolnik nie dokumentuje wtedy rzeczywistych przychodów i kosztów, bo podstawę wylicza się z tabeli.
Istnieje też trzecia droga, wskazana w art. 15 ust. 2. Gdy obowiązek prowadzenia ksiąg rachunkowych wynika z przepisów o rachunkowości, przychód z działów specjalnych ustala się na podstawie tych ksiąg, a rolnik nie zawiadamia o tym naczelnika urzędu skarbowego. Ten wariant prowadzi wprost do progu opisanego niżej.
Próg 2,5 miliona euro i pełne księgi rachunkowe
Ustawa o rachunkowości z 29 września 1994 r. obowiązuje w tekście jednolitym ogłoszonym obwieszczeniem Marszałka Sejmu z 30 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 522. Jej art. 2 ust. 1 pkt 2 obejmuje osoby fizyczne, spółki cywilne osób fizycznych, spółki jawne osób fizycznych i spółki partnerskie wtedy, gdy ich przychody netto ze sprzedaży towarów i produktów za poprzedni rok obrotowy wyniosły co najmniej równowartość w walucie polskiej 2 500 000 euro. Odrębnego wyłączenia dla osób prowadzących gospodarstwo rolne ten przepis nie przewiduje.
Kwota progu jest świeża i to jest miejsce, w którym łatwo powtórzyć nieaktualną liczbę. Brzmienie z 2 500 000 euro ustalił art. 1 pkt 1 lit. a ustawy z 6 grudnia 2024 r., Dz.U. poz. 1863, i obowiązuje ono od 1 stycznia 2025 roku. Wcześniejsze opracowania podają próg niższy, bo opisują stan sprzed tej nowelizacji.
Jak przeliczyć próg na złotówki?
Reguła przeliczenia jest sztywna. Art. 3 ust. 3 ustawy o rachunkowości nakazuje przeliczać wielkości wyrażone w euro po średnim kursie ogłoszonym przez Narodowy Bank Polski na pierwszy dzień roboczy października roku poprzedzającego rok obrotowy. Kurs z jednego konkretnego dnia rozstrzyga zatem o całym kolejnym roku.
Dla roku obrotowego 2026 właściwy jest kurs z 1 października 2025 roku. Według tabeli nr 190/A/NBP/2025 średni kurs euro wyniósł wtedy 4,2586 zł, co daje próg 10 646 500 zł przychodów netto ze sprzedaży za rok 2025. Gospodarstwo, które tej kwoty nie osiągnęło, ustawie o rachunkowości nie podlega.
Co pełne księgi zmieniają w rozliczeniu VAT?
Zmieniają status rolnika w sposób, który zaskakuje. Art. 2 pkt 19 ustawy o VAT definiuje rolnika ryczałtowego jako rolnika korzystającego ze zwolnienia z art. 43 ust. 1 pkt 3, ale wprost wyłącza z tej definicji rolnika obowiązanego na podstawie odrębnych przepisów do prowadzenia ksiąg rachunkowych.
Przekroczenie progu z ustawy o rachunkowości działa więc dwutorowo. Gospodarstwo zakłada pełne księgi i jednocześnie traci status rolnika ryczałtowego wraz z całym pakietem zwolnień, który się z nim wiąże. To najdroższa konsekwencja opisana w tym artykule, bo dotyka równocześnie sprawozdawczości finansowej i rozliczeń podatkowych.
VAT w gospodarstwie, czyli dwa różne światy ewidencji
W podatku od towarów i usług gospodarstwo funkcjonuje w jednym z dwóch reżimów, a różnica między nimi sprowadza się właśnie do ewidencji. Art. 117 ustawy o VAT, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 775, zwalnia rolnika ryczałtowego w zakresie prowadzonej działalności rolniczej z obowiązku wystawiania faktur, prowadzenia ewidencji dostaw i nabyć towarów i usług, składania w urzędzie skarbowym deklaracji podatkowej oraz dokonania zgłoszenia rejestracyjnego.
Podstawą tego zwolnienia jest art. 43 ust. 1 pkt 3, który zwalnia od podatku dostawę produktów rolnych dokonywaną przez rolnika ryczałtowego oraz świadczenie przez niego usług rolniczych. Zwolnienie działa z mocy prawa, więc rolnik nie musi o nie występować. Szerzej o tym, jak działa faktura VAT RR i zryczałtowany zwrot podatku, piszemy w tekście poświęconym statusowi rolnika ryczałtowego.
Po rejestracji jako czynny podatnik VAT obraz odwraca się o sto osiemdziesiąt stopni. Art. 109 ust. 3 ustawy o VAT nakłada na podatników, poza wykonującymi wyłącznie czynności zwolnione, obowiązek prowadzenia ewidencji zawierającej dane pozwalające na prawidłowe rozliczenie podatku i sporządzenie informacji podsumowującej. Rolnik prowadzi wtedy ewidencję zakupów i sprzedaży, wystawia faktury i składa deklaracje. Rejestracja jest dobrowolna, ale wynikające z niej obowiązki już nie.
Ewidencja jako warunek dotacji z PS WPR 2023-2027
Tu leży realny obowiązek księgowy, który dotyka najwięcej gospodarstw, i tu najczęściej powtarzano nieprawdę o „każdym rolniku korzystającym ze wsparcia”. Obowiązek prowadzenia ewidencji przychodów i rozchodów nakładają wytyczne szczegółowe Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi dla wybranych interwencji inwestycyjnych Planu Strategicznego dla WPR na lata 2023–2027, a nie przepisy o dopłatach.
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi określa te obowiązki wspólną nazwą „uproszczona rachunkowość” i przypisuje je trzem interwencjom. W I.10.1.1 jest to ewidencja przychodów i rozchodów oraz zdarzeń o charakterze niefinansowym, w interwencji I.10.5 Rozwój małych gospodarstw ewidencja przychodów i rozchodów, a w interwencji I.11 Premie dla młodych rolników rachunkowość rolnicza obejmująca taką ewidencję. Stan na 24 sierpnia 2026 roku.
W jakiej formie prowadzić tę ewidencję?
Wytyczne dopuszczają cztery równorzędne warianty i rolnik wybiera jeden z nich. Zgodnie z wytycznymi dla I.10.5 w wersji obowiązującej od 11 maja 2026 roku beneficjent prowadzi co najmniej ewidencję przychodów i rozchodów w gospodarstwie w jeden z poniższych sposobów.
- Narzędzie do oceny ekonomicznej gospodarstwa – wytyczne definiują je jako samoliczący skoroszyt MS Excel służący do zarządzania gospodarstwem rolnym, dostępny na stronie internetowej Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej.
- Uczestnictwo w Polskim FADN lub FSDN – rachunkowość prowadzona w standardzie tego systemu spełnia warunek wytycznych.
- Podatkowa księga przychodów i rozchodów – ten wariant wytyczne dopuszczają wtedy, gdy w gospodarstwie prowadzony jest wyłącznie dział specjalny produkcji rolnej.
- Księga rachunkowa – gdy obowiązek jej prowadzenia wynika z odrębnych przepisów.
Wytyczne dla interwencji I.11 z 31 marca 2026 roku wymieniają dokładnie te same cztery formy, używając wobec nich określenia „rachunkowość rolnicza”. Beneficjent premii dla młodych rolników ma na jej rozpoczęcie termin 12 miesięcy od dnia przyznania pomocy.
Jak długo trwa ten obowiązek i co grozi za jego brak?
Obowiązek nie kończy się na wypłacie pieniędzy. Przy interwencji I.10.5 prowadzenie ewidencji jest warunkiem wypłaty pierwszej raty, warunkiem wypłaty drugiej raty i zobowiązaniem na cały okres związania celem, który trwa do upływu 3 lat od wypłaty drugiej raty. Jeżeli okres ten skończyłby się wcześniej niż 5 lat liczone od wypłaty pierwszej raty, wydłuża się do tych 5 lat. Przy interwencji I.11 okres związania celem kończy się z upływem pięciu lat od dnia wypłaty pierwszej raty pomocy.
Sankcja jest wyliczona kwotowo. Wytyczne dla I.10.5 przewidują, że gdy beneficjent nie prowadził tej ewidencji, następuje zwrot 3% kwoty pierwszej raty pomocy za każdy rok, w którym jej nie prowadzono, oraz odmowa wypłaty drugiej raty. Dokumenty potwierdzające prowadzenie ewidencji trzeba mieć przygotowane, bo sprawdza je kontrola ARiMR w gospodarstwie.
Czy dopłaty bezpośrednie też tego wymagają?
Nie wymagają. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi regulujące podstawowe wsparcie dochodów, płatność redystrybucyjną, płatność dla młodych rolników, płatności związane z produkcją, płatność dla małych gospodarstw i przejściowe wsparcie krajowe, w tekście jednolitym Dz.U. 2025 poz. 1186, nie nakłada obowiązku prowadzenia ewidencji przychodów i rozchodów ani rachunkowości rolniczej.
Sprawdziliśmy to na pełnym tekście tego rozporządzenia, liczącym ponad 116 tysięcy znaków. Nie zawiera on ani jednego wystąpienia zwrotów „przychodów i rozchodów”, „rachunkowość”, „księgi rachunkowe”, „FADN” i „FSDN”. Wszystkie wystąpienia słowa „ewidencja” dotyczą ewidencji producentów, ewidencji gruntów i budynków oraz systemu PESEL. Rolnik, który pobiera wyłącznie płatności obszarowe, nie ma z tego tytułu obowiązku księgowego.
Polski FSDN, dawniej FADN – rachunkowość, na którą trzeba wyrazić zgodę
System, który przez dziesięciolecia funkcjonował jako Polski FADN, zmienił podstawę prawną i nazwę. Od 9 kwietnia 2025 roku działa na podstawie ustawy z 7 marca 2025 r. o unijnej sieci danych dotyczących poziomu zrównoważenia gospodarstw rolnych, Dz.U. 2025 poz. 368. Ta sama ustawa w art. 29 uchyliła wcześniejszą ustawę z 29 listopada 2000 r. o zbieraniu i wykorzystywaniu danych rachunkowych z gospodarstw rolnych. Opracowania powołujące się dziś na akt z 2000 roku opisują stan nieobowiązujący.
Agencją łącznikową pozostał Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – Państwowy Instytut Badawczy, co ustawa przesądza w art. 2. Dane z gospodarstw zbierają wojewódzkie ośrodki doradztwa rolniczego na podstawie umów z tą agencją, a plan wyboru gospodarstw powstaje z wykazu sporządzanego w drodze losowania przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego.
Czy udział w FSDN wymaga zgody rolnika?
Wymaga, i to na piśmie. Zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy o FSDN warunkiem zbierania danych z danego gospodarstwa jest złożenie przez rolnika oświadczenia o wyrażeniu zgody na udział. Zgodę tę można cofnąć do czasu zakończenia zbierania danych z gospodarstwa.
Za udział przysługuje świadczenie pieniężne, wypłacane wszystkim uczestnikom w równej wysokości. Ustawa nie podaje kwoty, tylko wzór jej wyliczenia. Świadczenie wynosi 0,0625 przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w czwartym kwartale roku poprzedniego. Jest przy tym wolne od podatku dochodowego, bo ustawa o FSDN dopisała je do katalogu zwolnień w art. 21 ust. 1 pkt 47da ustawy o PIT.
Ile gospodarstw obejmuje badanie FSDN?
Skala systemu tłumaczy, dlaczego nie może on być obowiązkiem powszechnym. Według Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej, w materiale informacyjnym z września 2025 roku, próba badawcza Polskiego FSDN obejmuje od 2025 roku 9 000 gospodarstw rolnych. Całe badanie w Unii Europejskiej obejmuje około 70 000 gospodarstw, które reprezentują 3,3 miliona gospodarstw odpowiadających za 90% potencjału produkcyjnego unijnego rolnictwa.
Instytut zaznacza przy tym dwie rzeczy. Udział jest całkowicie dobrowolny, a zebrane dane służą wyłącznie analizie wyników gospodarstw, nie zaś kontroli administracyjnej ani podatkowej.
Ewidencja sprzedaży przy przetworzonych produktach z gospodarstwa
Rolnik, który sprzedaje własne produkty przetworzone w sposób inny niż przemysłowy, prowadzi odrębną ewidencję sprzedaży za każdy rok podatkowy. Wynika to z art. 20 ust. 1e ustawy o PIT, a prowadzenie tej ewidencji jest jednym z warunków zaliczenia takich przychodów do przychodów z innych źródeł na podstawie art. 20 ust. 1c pkt 4.
Ustawa wylicza zawartość tej ewidencji co do pozycji. Musi zawierać co najmniej numer kolejnego wpisu, datę uzyskania przychodu, kwotę przychodu, przychód narastająco od początku roku oraz ilość i rodzaj przetworzonych produktów. Dzienne przychody ewidencjonuje się w dniu sprzedaży, a art. 20 ust. 1f wymaga, by ewidencję posiadać w miejscu sprzedaży. Papierowy zeszyt na stoisku spełnia ten wymóg, brak dokumentu przy sprzedaży już nie.
W zamian ustawodawca daje realną korzyść podatkową. Art. 21 ust. 1 pkt 71a ustawy o PIT zwalnia te przychody od podatku do kwoty 100 000 zł rocznie. Praktyczne zasady tej sprzedaży, razem z limitami i rejestracją, opisujemy w tekście o rolniczym handlu detalicznym.
Najczęstsze pytania o rachunkowość w gospodarstwie rolnym
Czy każdy rolnik musi prowadzić rachunkowość?
Nie. Powszechnego obowiązku nie ma. Przychody z działalności rolniczej są wyłączone z ustawy o PIT na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 1, a obowiązek prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów dotyczy osób wykonujących działalność gospodarczą, którą działalność rolnicza nie jest. Obowiązek uruchamiają dopiero działy specjalne produkcji rolnej, przekroczenie progu z ustawy o rachunkowości, rejestracja jako czynny podatnik VAT albo umowa o wsparcie z wybranych interwencji PS WPR 2023–2027.
Kiedy rolnik musi założyć księgi rachunkowe?
Gdy jego przychody netto ze sprzedaży towarów i produktów za poprzedni rok obrotowy wyniosły co najmniej równowartość 2 500 000 euro. Tak stanowi art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o rachunkowości w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2025 r. Kwotę przelicza się po średnim kursie NBP z pierwszego dnia roboczego października roku poprzedzającego rok obrotowy. Dla roku 2026 kurs z 1 października 2025 r. wynosił 4,2586 zł, co daje próg 10 646 500 zł.
Czy rolnik ryczałtowy prowadzi ewidencję VAT?
Nie prowadzi. Art. 117 ustawy o VAT zwalnia rolnika ryczałtowego w zakresie prowadzonej działalności rolniczej z obowiązku wystawiania faktur, prowadzenia ewidencji dostaw i nabyć towarów i usług, składania deklaracji podatkowej oraz dokonania zgłoszenia rejestracyjnego. Sytuacja zmienia się po rejestracji jako czynny podatnik VAT, bo wtedy stosuje się art. 109 ust. 3 tej ustawy i ewidencja staje się obowiązkowa.
Jaką ewidencję trzeba prowadzić po otrzymaniu dotacji z PS WPR?
Przy interwencjach I.10.5 Rozwój małych gospodarstw oraz I.11 Premie dla młodych rolników wytyczne Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wymagają prowadzenia co najmniej ewidencji przychodów i rozchodów w gospodarstwie. Dopuszczalne są cztery formy: narzędzie do oceny ekonomicznej gospodarstwa udostępniane przez IERiGŻ-PIB, uczestnictwo w Polskim FADN lub FSDN, podatkowa księga przychodów i rozchodów przy wyłącznie dziale specjalnym oraz księga rachunkowa. Brak ewidencji przy I.10.5 oznacza zwrot 3% kwoty pierwszej raty za każdy rok bez ewidencji i odmowę wypłaty drugiej raty.
Czy udział w Polskim FSDN jest obowiązkowy?
Nie jest. Zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy z 7 marca 2025 r. o unijnej sieci danych dotyczących poziomu zrównoważenia gospodarstw rolnych warunkiem zbierania danych z gospodarstwa jest pisemne oświadczenie rolnika o zgodzie na udział, a zgodę można cofnąć. Za udział przysługuje świadczenie pieniężne, zwolnione z podatku dochodowego. Według IERiGŻ-PIB próba badawcza obejmuje od 2025 roku 9 000 gospodarstw, więc jest to badanie reprezentacyjne, a nie obowiązek powszechny.
Czy Polski FADN nadal istnieje?
Nazwa funkcjonuje, ale podstawa prawna jest nowa. Ustawa z 29 listopada 2000 r. o zbieraniu i wykorzystywaniu danych rachunkowych z gospodarstw rolnych została uchylona 9 kwietnia 2025 r. przez ustawę z 7 marca 2025 r. o unijnej sieci danych dotyczących poziomu zrównoważenia gospodarstw rolnych, Dz.U. 2025 poz. 368. System nazywa się dziś FSDN i jest kontynuacją FADN, a wytyczne PS WPR używają zapisu „Polski FADN/FSDN”. Agencją łącznikową pozostaje IERiGŻ-PIB.